الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ‌ سيد عالم (ص) مناجاتى كرد محتوى بر آنكه مرا شربت اين كرامت بى مؤمنان امت گوارنده نيست حق سبحانه فرمود كه‌ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ‌ الايه بعد از آن فرمود كه يا محمد (ص) امة تو در قبول احكام چه ميگويند فرمود كه‌ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا جواب آمد كه چون ايشان منقاد اوامر و نواهى الهى‌اند لا يُكَلِّفُ اللَّهُ‌ تكليف نكند و در رنج نيفكند خدا نَفْساً هيچ نفسى را إِلَّا وُسْعَها مگر ما دون طاقت او و گنجايش قدرت او چه وسع بمعنى ما دون طاقت است يعنى تكليف بحيثيتى كه نفس متسع است در آن طوق او و متيسر بر آن كقوله تعالى‌ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ- الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ و اين دال است بر عدم وقوع تكليف بمحال و امتناع آن از ملك متعال‌ لَها ما كَسَبَتْ‌ مر آن نفس را باشد آنچه كند از نيكوئيها يعمنى منفعت آن نيكوئيها باو راجع شود وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ‌ و بروى باشد آنچه بجا آرد از بديها يعنى ضرر معاصى او باو عايد گردد نه بغير تخصيص كسب بخير و اكتساب بشر جهت آنست كه اكتساب متضمن اعتمال است يعنى عمل كردن از روى اضطراب و سرعت و نفس مشتهى شر است و منجذب بآن پس جدا در تحصيل آن بيشتر باشد و عمل او در آن اكثر و چون خير از اين قبيل نيست بجهت آنكه مستلزم كلفت است از اين جهت موصوف شد بآنچه دلالت بر اعتمال نمى‌كند و بدانكه حقتعالى درين آيه بابلغ وجه ابطال قول مجبره فرموده كه آن جواز تكليف ما لا يطاق است كه فوق مجهود و استفراغ قدرتست زيرا كه تكليف بمادون وسع است نه بمقدار وسع پس بطريق اولى كه بما لا وسع جايز نباشد و دليل بر آنكه حق سبحانه ما را تكليف دون وسع كرده آنست كه ما را طاقت آن هست كه شبانروزى زياده از هفده ركعت نماز بگذاريم و در سالى بيشتر از يك ماه روزه داريم او سبحانه با وجود اين اقتصار بر هفده ركعت و سى روز فرموده و گويند مراد به الا وسعها اينست كه ما يسعه قدرتها يعنى تكليف نكرده بر نفس مگر بمقدار طاقت او و اول اوجه است چنان كه انفا مذكور شد و از سفيان ابن عيينه روايتست كه (لا يكلف اللَّه نفسا الا يسرها لا عسرها و لم يكلف طاقتها و لو كلفها البلغ المجهود) يعنى حق تعالى تكليف نكرده هيچ نفس را مگر آنچه بر او آسان باشد نه دشوار و تكليف نكرده هيچكس را بقدر طاقت او چه اگر تكليف طاقت كردى مكلف برنج افتادى پس بجهت اين تكليف فرمود بمادون طاقت و نيز در آيه دليل است بر آنكه ثواب و عقاب و خير و شر و طاعت و معصيت نفغى و ضرورى باو سبحانه عايد نشود و نيز دال است بر آنكه ثواب و عقاب بر عمل است و او سبحانه بر وفق فعل ايشان عمل خواهد