تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٧٠ - سوره آل عمران(٣) آيات ١٦٠ تا ١٦٩
و اطاعت است و انقياد و مستحق مثوبت و جنت است در روز معاد ثُمَّ تُوَفَّى پس تمام داده شود در آن روز كُلُّ نَفْسٍ هر تنى را ما كَسَبَتْ جزاى آن چيزى را كه كرده باشد از خير و شر اگر چه اليق بما قبل آن بود كه چنين گفته شود كه (ثم توفى بما كسبت) لكن حق سبحانه تعميم حكم فرموده تا بمثابه برهانى باشد بر مقصود و مبالغه در آنچه هر گاه خبر داده شود بعمل خودش پس خاين و غال با عظم جرم او بجزا اولى باشد وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ و ايشان ستم كرده نشوند در وقت جزا پس ثواب مطيع ايشان ناقص نباشد و عقاب عاصى زايد نبود در آيه دلالت است بر فساد قول مجبره زيرا كه اگر جايز باشد كه حقتعالى تعذيب اولياء خود كند لازم آيد كه توفيه جزاى ايشان نكرده باشد و اين موجب ظلم اوست سبحانه (تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا) مرويست كه در حينى كه حضرت نبوى (ص) اصحاب را فرمود كه متوجه احد شوند بعضى از منافقان متقاعد شدند و جمعى مؤمنان تابع ايشان گشتند حق تعالى اين آيه فرستاد كه أَ فَمَنِ اتَّبَعَ آيا پس هر كه پيروى كند رِضْوانَ اللَّهِ خشنودى خدا را بطاعت و عبادت كَمَنْ باءَ همچون كسى باشد كه باز گردد بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ بخشمى از خدا بسبب معصيت وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ و جاى آرامگاه او دوزخ باشد وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ و بد جاى بازگشتى است دوزخ فرق ميان مصير و مرجع آنست كه در مصير واجب است كه مخالف حالت اولى باشد بخلاف مرجع و همزه براى تقرير است يعنى تابع رضاى خدا مثل سخط او سبحانه نباشد و حسن و ضحاك برين وجه تفسير آيه كردهاند كه هر كه توابع رضوان اللَّه شود در ترك غلول همچه كسى نباشد كه بسخط الهى گرفتار شده باشد در فعل غلول و طبرى اين قسم را اختيار نموده بجهة آنكه اشبه است بما تقدم و نزد زجاج و جبائى معنى آنست كه هر كه تابع رضوان او سبحانه شود بجهاد همچو كسى نباشد كه مسخوط او شود در فرار از آن و اين و چه مطابق سبب نزول مذكور است هُمْ ايشان كه تابع رضوان حقاند دَرَجاتٌ خداوندان درجها و پايهاى بلندند يا مر ايشانراست درجها عِنْدَ اللَّهِ نزد خدا و ميتواند بو كه در كلام مضاف يا جار و مجرور محذوف نباشد كه آن ذو يا لهم است چنان كه باين مفسر شده بلكه مراد تشبيه حال مطيعان و عاصيان باشد بدرجات متفاوته در ثواب و عقاب و معنى آنكه اهل اطاعت و اهل معصيت متفاوتند در مراتب ثواب و عقاب مانند تفاوت درجات و در مجمع آورده كه در معنى اين دو قول است يكى اينكه مراد اختلاف مرتبه اهل ثواب و عقاب است بآنچه ايشان را باشد در آخرت از نعيم و كرامت و عقاب و مهانت و تعبير از اين بدرجات مجاز و توسع است دوم آنكه مراد اختلاف مراتب هر يك از