راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٤ - باب چهارم در امامت و اقتدا
آنان به ديگرى بگويد: پيشنمازى كن«٢٤»
٧- بايد مأمومين جلوتر از امام نايستند،
بلكه عقبتر از او قرار گيرند. امّا تساوى امام و مأموم در موقف را اكثر فقيهان جايز دانسته و دستهاى ديگر منع كردهاند، و احوط همين است، مگر آن كه مأموم يك نفر باشد كه در اين صورت در سمت راست امام مىايستد، و در اين باره اختلافى نيست. اگر مأموم يك زن باشد بايد با رعايت تأخّر از امام در سمت راست او بايستد و كودك، هر چند برده باشد، بايد جلوتر از زن بايستد.
اگر امام زن باشد و ما پيشنمازى زن را جايز بدانيم بايد زنانى كه به او اقتدا مىكنند در دو طرف او بايستند، همچنين است وضع نمازگزار برهنه كه با برهنگان نماز مىگزارد جز اين كه امام زانوهايش را مقدّم بدارد.
به تنهايى در يك صف ايستادن مكروه است. در حديث آمده است كه عثكل«٢٥» نباشيد، و چنانچه داخل شدن در صفوف باعث تنگى جا و امثال آن مىشود ممكن است يكى از مأمومين را به كنار خود بكشاند و صفى تشكيل دهد. اگر اين هم ممكن نباشد مىتواند پهلوى امام بايستد.
٨- بايد اهل فضل و كسانى كه از نظر علم و عمل و عقل مزيّت و برترى دارند در صف نخست قرار گيرند،
و آنها كه در مرتبه پايينترى از آنها هستند صف دوّم را تشكيل دهند. پيامبر (ص) به همين گونه دستور داده و فرموده است: «خردمندان در پشت سر من بايستند و ديگران در پشت سر آنها»«٢٦» سپس كودكان و پس از آنها زنان.
امام باقر (ع) فرموده است: «آنهائى كه در پشت سر امام ايستادهاند بايد صاحبان خرد و انديشه باشند تا چنانچه امام دچار فراموشى يا درماندگى شود او را يادآور
[٢٤] تهذيب شيخ طوسي، ج ١، ص ١٤٩.
[٢٥]- تهذيب شيخ طوسي، ج ١، ص ٣٣٣ (بنابر شمارهگذاري ما) به سند خود از ابيعبدالله (ع) از امير مؤمنان (ع) از پيامبر (ص) که پس از اين از آن حضرت پرسيدند عثکل چيستي فرمود: «اين که در عقب صفوف به تنهايي نمازگزاري، پس اگر دخول در صف ممکن نيست در کنار امام بايستد و نمازش درست است، ليکن اگر او با صف مخالف است نمازش باطل است.»
[٢٦]- سنن نسائي، ج ٢، ص ٩٠، سنن ابوداود، ج ١، ص ١٥٦.