نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢١٣ - در تقسيم روح انسان به عامله و مدركه است

دانا و توانايش كه همان قواى عامله و مدركه اش هستند در آن ساخته و پرداخته ميشوند ولايعلم جنود ربك الاهو . در توليد نورش فكر كن تانساجيش و طباخيش ولاتكونوا كالذين نسوا الله فانساهم انفسهم ( سوره حشر آيه ٢٠ ) .

مثلا اگر در خويشتن توليد نور نميكرد , در خارج از خود باكتشاف برق و امثال آن پى نميبرد .

اگر پرده هاى نازك و لطيف طبقات هفتگانه چشم را نمى بافت و در هم نميكشيد و بر هم نمينهاد , اين همه نساجيها از حصير گرفته تا حرير اختراع نميكرد .

اگر دستگاه قلب صنوبرى نميساخت و حركات موزون آنرا در اختيار نميگرفت , جعبه ساعتهاى گوناگون آبى و بادى و آفتابى و غيرها درست نميكرد .

اگر نغمات موزون خوش آهنگ انواع حركات نبض را نميداشت , اينهمه غزليات و قصائد موزون و اشعار دلپذير گوناگون نميسرود , و اينهمه نازك كاريها در گفتارش نميبود .

اگر دستگاه محير العقول دماغ را براى حس و ادراك و حروف چينى كلمات و ضبط اصوات و خبر نگارى و اطلاعات جهان عظيم الشأن وجود انسانيش تعبيه نميكرد اينهمه دستگاه مطبعه ها و تلفنها و تلگرافها و بى سيمها و ماشين آلات محاسبات و رصدخانه ها و هزارها صنايع ديگر نميساخت .

و اگر كوشك رفيع و محكم بدنش را از آلات و ادوات اركان اربعه و اخلاط اربعه و عظام و اعصاب و عروق و سائر اعضا و جوارح بنا نميكرد و مزاج آنرا اعدل الا مزجه براى استيكار خويش قرار نميداد , بناهاى گوناگون از كومه و نى بست پاليزبان گرفته تا اهرام مصر و ديگر بناهاى سربفلك كشيده امصار ديگر نميبود و و و و ميلياردها و .

اگر بديده تحقيق بنگرى آنچه كه از اين قلم اعلاى الهى صادر