نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢١٢ - در تقسيم روح انسان به عامله و مدركه است

من العلاقة البدنية استكمال النفس بحسب قوتها النظرية لانه لايبقى ببقائها و به يصير عالما معقولا مضاهيا للعالم المحسوس . و مرحوم درى در ترجمه و شرح فصوص همين نسخه و بيانرا اختيار فرموده است .

و مرحوم استاد الهى در شرح نسخه مختارش فرموده است : قواى روحى انسان بر دو قسمت شود يك قسم موكل بر ادراك و جنبه دانش است و كنش فرعى و تبعى است و يك قسم مأمور بر افعال و جنبه كنش انسانند و دانش فرعى و تبعى است و جنبه عقل عملى و كنش انسان بحقيقت براى تكميل جنبه دانش است زيرا حقيقت انسان همان جوهر دانش و هوش است و هر چه از جنبه جنبش و كنش از او سرزند براى پرورش ذات خود و تحصيل كمال ذاتست كه خرد و دانش اوست تا از مقام عقل هيولانى بمرتبه عقل بالفعل و مستفاد ارتقاء يابد و عقل مجرد و جوهر ذاتش از سنخ فرشتگان و برتر از آن شود كه در خور استعداد آنها است . انتهى .

ولى ظاهرا اين بيان شنب غازانى و استاد الهى , مناسب با عمل انسانى است كه در فص چهلم عنوان ميشود كه العمل الانسانى اختيار الجميل الخ نه در اين فص كه العمل ثلاثة اقسام نشائى و حيوانى و انسانى فتأمل .

و در بعضى از نسخ از وهذه الاقسام الخمسة تا آخر آن كه يك فص جداگانه فص آتى است , دنباله همين فص است .

كيف كان اين خلقت انسانى است كه بتاج لقد كرمنا بنى آدم و بصنعت فتبارك الله احسن الخالقين مصطنع است . بحكم قل كل يعمل على شاكلته آنچه كه از اين قلم اعلاى بى نظير الهى صادر شده است بيشك مشابه آنرا خود بنحو اتم و الطف وارق دارا است و گرنه عقل باور نكند كه فاقد شى معطى آن شى باشد .

اين انسان صنع الهى است كه خود يك كارخانه محير العقولى است كه همه اقسام صنايع و ابتكارات افعالش بدست عمال و جنود