روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨١ - ترجمه

محقّق شود كه مع كفره قدريٌّ كه با آن‌كه كافراند قدرى‌اند [١]و چون اين مقالت [٢]بر كافران و مشركان عيب و نقص باشد همانا بر مسلمانان هنر نباشد،دگر آن‌كه خداى تعالى بازنمود كه اين قول دروغ گفتند و تكذيب رسول كردند.اگر گويند اين آنگه باشد كه قرائت«كذب»بتخفيف گويند،گوييم:بازنموديم كه آن نيز خوانده‌اند و ديگر آن‌كه مكذّب [٣]بر حقيقت كاذب باشد چه مكذّب [٤]آن بود كه صادقى را گويد:

كذبت فيما قلت،و اين خبرى است كه مخبر بخلاف آن باشد و اين [٥]حقيقت كذب است.جز كه مكذّب [٦]خاص‌تر بود و كاذب عام‌تر بود هر مكذّب كاذب بود و لكن نه هر كاذب مكذّب باشد،و بر قرائت آن‌كس كه به تشديد خواند الزام كم از اين نيست براى آن‌كه مراد به تكذيب رسولان چيزى بايد كه لايق اين [٧]حال باشد و چيزى ديگر اجنبى نشايد تا كلام متنافر و متناقض نشود و اگر از اين بگريزد به علّت تثقيل قرائت به: إِنْ هُمْ إِلاّٰ يَخْرُصُونَ [٨]،چه كند و آن خرص دروغ [٩]است آنجا به اتّفاق اگر گويند خداى تعالى اين براى آن بر ايشان عيب كرد كه بر سبيل استهزاء گفتند نه بر سبيل ايمان،گوييم:خلاف اين معلوم است از ايشان و مذهب ايشان كه ايشان آنچه از اين معانى گفتند از سر اعتقاد و تقرّب گفتند و گمان بردند و مانند اين: لِيُقَرِّبُونٰا إِلَى اللّٰهِ زُلْفىٰ [١٠]،و قوله: هٰؤُلاٰءِ شُفَعٰاؤُنٰا عِنْدَ اللّٰهِ [١١]، و قوله: هٰذٰا لِلّٰهِ بِزَعْمِهِمْ [١٢]،و دليل ديگر بر اين آن است كه:ايشان بر سبيل احتجاج و حجّت انگيختن گفتند و آن نه جاى استهزاء و سخريّت باشد،دگر آن‌كه:

مستهزئ و [١٣]ساخر را كاذب نگويند براى آن‌كه مخبرى نيست بر [١٤][١٢٣-پ]