كرديم پيش از اين كه:«توفّي»و«استيفاء»تمام بستدن باشد،و«ايفاء»تمام به دادن.اين فرشتگان ايشان را گويند:كجا رفتند آن معبودان شما كه ايشان را بدون خداى مى‌خواندى [١]و عبادت مى‌كردى [٢]!و اين بر سبيل توبيخ و تقريع و ملامت گويند ايشان را،و غرض در اين بازگفتن و حكايت كردن آن است تا لطف باشد آنان را كه بشنوند و انديشه كنند در آن،كافران جواب دهند كه:ايشان از ما گم شدند در وقت آن‌كه [٣]ما را حاجت است به فريادرسى [٤]،و آنگه پشيمان شوند و گواهى دهند و اقرار بر خود به آن‌كه كافر بوده‌اند به خداى تعالى در [١٤٨-پ]وقتى كه اعتراف و پشيمانى سودى ندارد.

قٰالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ ،خداى تعالى روز قيامت كافران را گويد:شما نيز در جملۀ امّتانى و جماعتى شوى [٥]كه ايشان گذشته‌اند [٦]پيش [٧]شما از جملۀ جن و انس[و] [٨]پرى و آدمى در دوزخ،يعنى چون ايشان كافر بودند و به دوزخ شدند شما را حكم اين است كه به دوزخ شوى [٩]كه هم طريقت و هم ملّت ايشانى [١٠]، يعنى فرمايد اخلاف را تا با اسلاف لحوق كنند در دوزخ چنان كه در دنيا با ايشان اقتدا كردند به كفر.و بعضى اهل معانى گفتند:ذكر قول مجاز است اين جا و معنى آن است كه:من حكم كردم [١١]جملۀ كافران خلف و سلف ايشان به عذاب دوزخ چون در كفر يارند،در عذاب بايد تا يار يار [١٢]باشند،و ذكر قول اين جا چنان است كه گفت: فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيٰا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قٰالَتٰا أَتَيْنٰا طٰائِعِينَ [١٣]،

[١] .مج،وز:مى‌خوانديد.

[٢] .مج،وز،مل:مى‌كرديد.

[٣] .آج،لب،بم:در وقتى كه.

[٤] .مج،وز،مل:به فرياد رسيد.

[٩] [٥] .مج،وز،مل،آف:شويد.

[٦] .اساس:گزشته‌اند.

[٧] .مل+از.

[٨] .اساس:ندارد،با توجه به مج،آج،لب:افزوده شد.

[١٠] .مج،وز،مل:ايشانيد.

[١١] .مج،وز،مل،آج،لب،لت+بر.

[١٢] .وز:تا يار به ايشان.

[١٣] .سورۀ فصّلت(٤١)آيۀ ١١.