روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٧ - ترجمه

و اين چنان باشد كه خطاب جماعتى به معاملتى كه به اسلاف ايشان رفته باشد، چنان كه در حديث بنى اسرائيل بيان برفت في آيات كثيرة قوله تعالى: وَ إِذْ فَرَقْنٰا بِكُمُ الْبَحْرَ [١]،و قوله: وَ إِذْ نَجَّيْنٰاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذٰابِ ، [٢]و اين جمله با پدران ايشان رفت.

زجّاج گفت معنى«خلقناكم»آن است كه:ابتدأنا خلقكم بخلق آدم،ثمّ تصويره،ثمّ قلنا للملائكة.

وجه دوم عبد اللّه عبّاس و مجاهد و ربيع و قتاده و سدّى گفتند،معنى آن است كه:خلقنا آدم ثمّ صوّرناكم في ظهره ثُمَّ قُلْنٰا لِلْمَلاٰئِكَةِ [١٣٦-پ]ما آدم را بيافريديم و شما را در پشت او بيافريديم خلق تقدير و تصوير و تقرير،آنگه فرشتگان را گفتيم كه:آدم را سجده كنيد [٣].

وجه سيم [٤]آن است كه:ما بيافريديم شما را و بنگاشتيم،پس خبر داديم شما را كه ما گفتيم فرشتگان را كه آدم را سجده كنيد [٥].

و وجه چهارم آن است كه أخفش گفت:«ثمّ»به معنى«واو»است،چنان كه گفتيم: ثُمَّ اللّٰهُ شَهِيدٌ عَلىٰ مٰا يَفْعَلُونَ [٦]،و مثله قوله: ثُمَّ كٰانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا [٧]، و قوله: اِسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ، [٨]على احد الاقوال،و قال الشّاعر [٩].

سألت ربيعة من خيرها أبا ثمّ امّا فقالوا لمه
بعضى دگر گفتند معنى آن است كه:بيافريديم شما را در پشت پدر،پس بنگاشتيم شما را در رحم مادر.بعضى دگر گفتند:خلقناكم خلق تقدير،ما شما را و صورت شما را به تقدير در آورديم دون خلق ايجاد،آنگه فرشتگان را امر