روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٣ - ترجمه

از ايشان كفر خواست كه شما را در امتثال [١]اين مقالات و محلات حجّتى نيست بر خداى،بل خداى را بر شما حجّت است حجّتى بليغ رسيده به [٢]آنجا كه قطع اعذار و شبهات كند و خداى را حجّت نباشد بر كافران تا چنين نگويند كه ما گفتيم،چه اگر آن مقالت گويند كه مجبّران [٣]گفتند و مشركان گمان برند [٤]كه فاعل و خالق و محدث و منشى هر كفر و ضلالت و فضاى و قبايح خداست تعالى علوا كبيرا [٥]،و قدرت موجب [٦]است و ارادت موجبۀ مراد است و قدرت مع الفعل خداى آفريند و بنده چون محلّ فعل است خداى را اگر خواهد به خراباتش برد اگر خواهد به صومعه و اگر خواهد بتخانه [٧]و اگر خواهد به كعبه [٨]، بنده را در اين هيچ اختيار و مشيّت نيست آنگه فردايش [٩]به قيامت بر اين مناقشه كند و محاسبه و مؤاخذه حجّت بنده را باشد بر خداى،خداى را بر بنده هيچ حجّت نباشد [١٠].قوله: فَلَوْ شٰاءَ لَهَدٰاكُمْ أَجْمَعِينَ ؛اگر خواستى همه را هدى دادى [١١].دو وجه را محتمل است:يكى آن‌كه بر جبر بر ايمان داشتى مشيّت قهر و اكراه چنان كه گفتيم چند جايگاه،يا اگر خواستى همه را هدايت كردى به ره بهشت و نعيم [١٢]،براى آن نكرد كه حكمت [١٣]از او مانع است در تكليف و اين نكرد براى آن [١٤]خبر داد كه: إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ [١٥]،و اگر ما را به فعل [١٦]رها كنند عفو كفّار مجوّز داريم.

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَكُمُ ،حق‌تعالى در اين آيت بازنمود كه طريق به صحّت