مفسّران در اين آيت [١]دو قول گفتند:يكى آن‌كه جن،انس را تزيين مى‌كنند آنچه به آن ايشان را از راه ببرند [٢]از متابعت هواى نفس،چه جن را شهوت تعلّق دارد به اضلال ايشان و انس را به شهوت تعلّق دارد به متابعت هواى نفس.و وجهى دگر آن است كه حسن گفت و ابن جريج و زجّاج و فرّاء كه:چون كسى از ايشان خواستى تا به سفرى رود در آن راه از جنّيان ترسيدى پناه با سيّد آن وادى دادى و گفتى:اعوذ بسيّد هذا الوادي.آنگه برفتى و گفتى:ايمنم،و ذلك قوله تعالى: وَ أَنَّهُ كٰانَ رِجٰالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجٰالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزٰادُوهُمْ رَهَقاً [٣]،اين استمتاع انس است به جنّ امّا استمتاع جن به انس آن است كه چون از انس چنين شنونده و بينند و اعتقاد ايشان در خود چنين يابند شادمانه شوند و اين قول زجّاج و بلخى و رمّانى است.

بلخى گفت:روا باشد كه اين استمتاع و تمتّع راجع باشد با انس كه بعضى به بعضى متمتّع مى‌شوند به شهوتى كه با يكديگر برانند. وَ بَلَغْنٰا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنٰا ،در معنى او دو قول گفتند:يكى آن‌كه حسن و سدّى گفتند مراد به اجل[١١٤-ر]مرگ است،برسيديم به آن اجل كه ما را نهاده بودى.

قول دوّم آن است كه:مراد حشر و حاضر شدن به قيامت است،براى آن‌كه اجل وقت مرگ باشد و حشر وقت جزا. قٰالَ النّٰارُ مَثْوٰاكُمْ خٰالِدِينَ فِيهٰا ، حق‌تعالى جواب ايشان دهد و گويد:دوزخ مأوى و مرجع شماست.و مثوى، مقام باشد من ثوى اذا أقام،قال الشّاعر:

رب ثاو يمل منه الثواء
و معنى آيه تقريع جن و انس است از جمله غواة و ضلاّل ايشان در وقت اعتراف ايشان به گناه خود در حالى كه اعتراف و پشيمانى سود ندارد،و از خداى تعالى جواب چنين آيد كه:النّار مثواكم [٤]؛دوزخ جاى شماست.

[١] .مج،وز:ندارد.

[٢] .وز:ببردند.

[٣] .سورۀ جن(٧٢)آيۀ ٦.

[٤] .اساس:لكم،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.