روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٣ - ترجمه

بعضى را متولّى كنيم بر كار بعضى،و اين هر دو قول متقارب است.قولى [١]ديگر آن است كه:مراد تخليه است،يعنى ما ايشان را بعضى را با بعضى گزاريم [٢]و بعضى را بر بعضى گماريم [٣]هم به معنى تمكين و تخليه،و اين وجه صحيح‌تر است لقوله: بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ ،و اين«با» [٤]جزاست چنان كه بيان او چند جاى برفت،و مثله قولهم:و اللّه لئن شكرتنى فبما [٥]اعطيتك من قبل.قتاده گفت:مراد به توليت موالات و متابعت است.يعنى ما ايشان را از پى يكديگر مى‌فرستيم به دوزخ با آنچه [٦]كرده باشند.امّا وجه تشبيه در«كذلك»بعضى گفتند آن است كه خداى تعالى گفت:چنين كه من گفتم و شنيدى [٧]ظالمان را توليه و تخليه كنم [٨]بعضى را با بعضى.و وجهى دگر آن است كه جبّايى گفت وجه تشبيه آن است كه گفت:چنان كه [٩]در دنيا ظالمان را با يكديگر گذاشته‌ام،در قيامت ايشان را با يكديگر گذارند تا از يكديگر يارى خواهند اتباع متبوعان را گويند: فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنّٰا مِنْ عَذٰابِ اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ [١٠]،آن متابعت ما كه شما را كرديم در دنيا، هيچ نفعى و غنايى نخواهد كردن [١١]،و اگر استعانت [١٢]كنند به من،گويم [١٣]معبودان خود را بگويى [١٤]:تا شما را فرياد رسند امروز،و قوله تعالى: بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ ،«با»مجازات راست،و«ما»مصدريّه است،أى بكسبهم،و«ما» كانوا [١٥][١١٤-پ]براى آن آورد تا فعل را در ايّام ماضى آرد،و در فعل لابد ضمير