سبب تنزل وجود انسان از مقام تعيّن ثانى و عالم اسما و صفات و عالم ذرّ و مقام سماى اطلاق و عالم قضا و مرتبه ام الكتاب به عالم ماده و گيتى و عالم خلق و كثرت و ارض تقييد، همان نيل كمالات و درك فضايل و اتصاف به وجودى جمعى احدى است. و حدوث انسان در بدن مادى و كالبد جسمانى و ورود آن در عالم حركات و متحركات، جهت ايجاد و يا ظهور و اظهار قوس ديگر وجود است كه از آن به معراج تركيب، تعبير شده است، كما اين كه از قوس ديگر وجود به معراج تحليل، تعبير نموده‌اند كه ماده و هيولاى انسانى بعد از استقرار در رحم، شروع به تكامل نموده و اين سير و ترقى و معراج به غايت وجودى خود كه فناى فى اللّه باشد ختم مى‌شود. لذا تنزل و ترقى، شأن ذاتى وجود است. و همان طورى كه وجود، در مقام نزول، به حسب نفس ذات، متجلى است، در قوس صعود نيز بالذات قبول تكامل نموده و جوهر ذات وجود، متحرك و سيال است [١].

[١]. در كتاب مبين نازل شده است: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ» [١]، «إِنَّا لِلَّهِ» اشاره است به قوس نزولى و «إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ» ناظر است به قوس صعود. و رجوع، فرع وجود و ثبوت قبلى است در مقام واحديت كه:

راجع آن باشد كه بازآيد به شهر

سوى وحدت، آيد از تفريق دهر