و بايد خوب توجه نمود و به اين نكته و اصل تام پى برد كه دار آخرت و عالم بعد از دنيا، مثل عوالم قبل از دنيا، دار اتفاق نيست و شفاعت در آخرت نظير شفاعت در دنيا از باب تصادف واقع نمى‌شود، مثل اين كه در دنيا ممكن است كسى مرتكب جرمى شود و با استحقاق عقوبت، صاحب نفوذى او را از عقوبت نجات دهد، در آخرت چنين امرى واقع نمى‌شود؛ چه آن كه در آن عالم، ترتّب معاليل بر علل و ترتّب مسبّبات بر اسباب، ضرورى و هر اثرى بر مبدأ اثر خود مترتب مى‌باشد و وجود اعتقاد به توحيد كه مبدأ تنوّر در روحست و حبّ به اهل اللّه بخصوص ولايت مولاى متقيان و عشق به پاكان [١] خود، از موجبات‌

[١]برخى از ساده‌لوحان و بعضى از فضلاى غير متعمّق در مباحث عقلى، شفاعت در آخرت را از امور جزافى دانسته، آن را محال پنداشته و در رد قائلان به شفاعت به خيال خود قلم‌فرسايى نموده‌اند و تمام مطالب آنها درست است، و فقط دو اشكال در آن موجود است: يكى آن كه اين آقايان اطلاع ندارند كه حجر اساسى نيل به درجات قرب در آخرت عقايد است و اعمال، در درجه دوم اهميت قرار دارند و عقيده و ايمان در درجه اول اعتقاد به توحيد، پايه و اساس همه مراتب قرب و انكار آن اساس بعد از حق است.

لذا از طرق سنّى و شيعى متواتر است كه قائل به توحيد، در نار مخلّد نمى‌ماند. و يكى از امور مسلم در اسلام، مسأله شفاعت است و اگر كسى اسلام را قبول و به كتب تفسير و به كتب احاديث و ديگر آثار مراجعه نمايد، قطع حاصل مى‌نمايد كه شفاعت از امورى نيست كه ديگران آن را وارد در عقايد و افكار مسلمين نموده باشند، و اين امر، نزد عرفا و موحّدين از حكما از امور مسلمه است و يكى از موارد بسط رحمت رحمانيه و رحيميه حق اول شفاعت است. و ايجاد شبهه و وسوسه در اين مسأله، مثل ايجاد وسوسه در امور بديهى است و چند روايت در شفاعت است كه كليه فرق آن را از پيغمبر اسلام نقل نموده‌اند و در صدر اسلام نيز شفاعت امرى مسلم بوده است و اختلاف، در نحوه شفاعت و كيفيت آن واقع شده است نه در اصل شفاعت.

(برخى از آيات و روايات، صريح در شفاعت نيست، ولى به حسب معنا دلالت بر شفاعت دارد، مثل طلب آمرزش ملائكه از براى عصات از اهل ايمان و غير اين از موارد كه نگارنده، مفصل در آن سخن گفته است).

نگارنده، رساله‌اى مستقل و مبسوط در مسأله شفاعت تأليف نموده است كه در آن از جميع اين‌