به قصور ذاتى حقايق موجود در دار حركات و متحركات برمى‌گردد، ولى حقايق نوريه كه در عالمى فوق عالم اتفاق و علل اتفاقيه واقع شده‌اند و صرف امكان ذاتى از براى ظهور و تحقق خارجى آنها كافى است، بايد از حق على سبيل الأشرف فالأشرف صادر شوند.

على اى تقدير جميع اهل تحقيق از محققان حكما و اجلّه عرفا- قدس اللّه تعالى اسرارهم- اتفاق دارند كه فيض وجود بايد از طريق حروف عاليات و كلمات تامات به حقايق وجوديه واصل شود و فيض بايد از عالى به دانى برسد و محال است كه موجودى صادر شود از امرى كه به حسب مرتبه وجودى و به اعتبار ذات و صفات از آن كاملتر است به اين معنا حقيقتى كه به حسب ذات ناقص‌تر و از حيث در برداشتن فعليات و تحصلات، نازل‌تر است، مبدأ شود حقيقتى را كه از آن تمام‌تر و كامل‌تر است فاقد كمال، مبدأ آن كمال نمى‌شود و معلول، هميشه عبارت است از مرتبه نازل علت و علت، مقام كمال معلول و صورت تماميت مجعول و مرجع و غايت آن مى‌باشد [١].

تنبيه فيه تحقيق عرشى‌

نزد جميع اهل تحقيق از حكماى عظام و عرفاى كرام و اهل تحقيق از

[١]مولانا فرمايد:

«عقل اول راند بر عقل دوم‌

ماهى از سر گُنده گردد، نى زدم»