مقامات و مراتب عقلى، به بدن جسمانى تعلق گرفته است، برخى گمان كرده‌اند كه اگر نفس در مقام تعلق به بدن جسمانى، به عالم نور محض منتقل نشود و تعلق به صيصيه، سبب نشود كه نور اسپهبد به كلى از تعلقات بدنى خلاص شود و ملاك تعلق به ابدان در آن باقى نماند، ناچار بعد از فساد مزاج، به ابدان مناسب با هيآت حاصل [١] از بدن منتقل شود. شيخ اشراق در مقام تمهيد مقدمه جهت توجيه مسلك قائلان به تناسخ گويد:

«النور الإسبهبد استدعاه المزاج البرزخي باستعداده المستدعي لوجوده فله إلف مع صيصيته و كان علاقته مع البدن لفقره في نفسه و نظره إلى ما فوقه لنوريته، و هي مظهر لأفعاله، و حقيبة لأنواره، و وعاء لآثاره، و معسكر لقواه. و القوى الظلمانيّة لمّا عشقته تشبّثت به تشبّثا عشقيا، و جذبته إلى عالمها عن عالم النور البحت الذي لا يشوبه ظلمة برزخيّة أصلا؛ فانقطع شوقه عن عالم النور البحت إلى الظلمات.

و الصيصة الإنسانية خلقت تامّة يتأتّى بها جميع الأفاعيل و هي أوّل منزل للنور الإسبهبد على رأي حكماء المشرق في عالم البرازخ.

و لمّا كان الجوهر الغاسق مشتاقا بطبعه إلى نور عارض ليظهره و نور مجرّد

[١]ظاهر قول شيخ مقتول اگر چه ميل به تناسخ است، ولى خود، اين مسلك را در كتاب المطارحات مردود شمرده و بر ابطال آن دليل آورده است.

شيخ سعيد شهيد از اجسام به برازخ و از نفوس ناطقه به انوار اسفهبد و از عالم ماده به غواسق ظلمانى و از عقول طولى به قواهر اعلون و از عقول عرضى به قواهر ادنين و از اعراض غير علم و غير نور حسّى به هيآت ظلمانى و از نور ظاهرى به نور عرضى، تعبير نموده است. در كلمات وى نور غنى و نور الأنوار و نور اول و انوار طولى و عرضى و نور سپهبد نيز به حق اول و عقل اول و عقول طولى و عرضى و نفس ناطقه اطلاق شده است.

ر. ك: حكمت اشراق، چاپ انستيتو ايران و فرانسه با تعليقات هنرى كربن، ط ١٣٣١ ش، ص ٢١٥ تا ٢٢٠ و صفحات ٢٢١ تا ٢٢٣، ٢٢٥، ٢٢٧، ٢٣٠؛ شرح حكمت الإشراق، ط سنگى تهران، ص ٤٧٦- ٤٨٠.