برخى از متأخران، مثل مير غياث فرزند مير صدر دشتكى معروف به غياث الحكماء براى آن كه مفسده تناسخ و نيز اجتماع دو نفس، لازم نيايد، گفته‌اند: نفس، دو تعلق به بدن دارد: يكى تعلق قوى كه از اين جهت مدبّر بدن است. و تعلقى ديگر ضعيف كه به جهت ديگر بدن دارد و اين تعلق، بعد از موت سلب نمى‌شود، يعنى عروض موت، موجب قطع آن نگردد و همين تعلق مانع حدوث نفسى ديگر است.

ما، در آخر مبحث معاد به وجوه وارد بر اين مسلك اشاره خواهيم نمود. و بيان مى‌شود كه تعلق نفس به بدن تعلق طبيعى و ذاتى است نه تعلق اختيارى و اعتبارى و بدن، مادامى بدن است و مورد تعلق نفس كه نفس، صورت تماميت آن و به حسب وجود خارجى، متحد با آن باشد. و به حسب قوانين طبيعى و دلايل سريان حركت در جميع اجسام و مواد، هيچ ماده‌اى معطل و ساكن و ثابت نمى‌ماند «وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ» [١]، اصولا اين اعاظم از آن جايى كه جسم را دائما قائم به ماده مى‌دانند و گمان كرده‌اند اگر ماده را از جسم سلب نمايند، جسمى وجود ندارد و از جسم، جسم دنيوى و غير ثابت فهميده‌اند، به كلى در اثبات حشر اجساد متحير شده‌اند، در حالتى كه به ضرورت كتاب و سنت، اجسام و ابدان در آخرت قبول فساد و فنا ننمايند؛ لذا ورود عذاب و تأثير آتش در ابدان، موجب فناى اجسام نمى‌شود، ابدان سعدا و اشقيا به بقاى ارواح و نفوس، باقى و دائمى است. حركت و تكامل و سير مستقيم در آخرت وجود ندارد و حركت صور كفّار در نار و دوزخ چون حركت دورى است و مبدأ حركت و منشأ عذاب، در باطن ذات آنهاست، خروج از جهنم براى آنان امكان ندارد.

[١] . نمل [٢٧] آيه ٨٨.