و نيز بيان كرديم كه نفس به چه اعتبار، صورت تمامى و حقيقت متحد با ماده بدنى است. و نيز بيان كرديم كه در حقيقت و وجود سعى- كه داراى مراتب و مظاهر و شئون متعدد است- هر مرتبه دانى و نازل، ماده مرتبه كامله حاصل از حركت طبيعى و تدريجى است. و هر مرتبه عالى، صورت تماميت مرتبه دانى مى‌باشد.

و طبايعى كه داراى تفنّن در وجود و صاحب مراتب عرضى و طولى در ظهور است، داراى مواد و صور متعدد در مراتب طولى و در سلسله عرضى بدنى نيز داراى صور و مواد مختلف است و كذلك داراى اعضا و جوارح متعدد مى‌باشد و مركب است از قوا و مبادى افعال و مواد حامل اين قوا، مجموع مركب، نسبت به صورت محيط بر صور و مواد متعدد، حكمى دارد و هر صورت قائم به ماده، نسبت به صورت و ماده‌اى كه جزء مركب مى‌باشد حكمى دارد، يعنى مجموع و مركب، داراى حكمى است نسبت به اجزا و اجزا هر كدام با مركب مجموعى نسبتى دارند و كليه آنها نسبت به اصل محيط بر آن نيز داراى حكمى مى‌باشند.

صورت خيالى و نفس جزئى متعلق به بدن مادى مركب از اجزا و اعضاى متباين، صورت كل و مبدأ تحصل و حقيقت متحصل و صورت نوعى مبدأ تعيّن نفس نباتى است و كليه اعضا به آن تحصل دارند و اول صورتى كه از حركت جوهرى صورت مادى حاصل در بدن انسانى به وجود مى‌آيد و به اعتبار ذات مجرد و متحصل منسلخ از ماده، براى تعلق تدبيرى صلاحيت دارد، صورت خيالى و نفس جزئى حيوانى است كه حد مميز حيوان و نبات است و جهت ظهور