بيان اينكه مثلا" گفته مى‌شود. من حق فلانى را اداء نمودم يعنى احسانش را جبران نموده و من هم احسانى نظير احسان او باو كردم. و البته منظور در اين حديث شكر تفصيلى نعمتهاى خدا است كه هر نعمتى جدا جدا و تفصيلا" بنظر آورده و شكر او را بجا آورده كه اين از جهاتى امكان ندارد.

١- نعمتهاى الهى غير متناهى است و چون احصاء و شمارش آنها امكان ندارد پس شكر تفصيلى آنها را نميتوان انجام داد.

٢- هر عملى كه انجام دهيم بالاخره با اعضاء و جوارح و با نيرو و قدرتى كه در- اختيار داريم انجام ميدهيم و تمام اينها نعمت و موهبتى است كه او عنايت فرموده و همچنين است اطاعات و عبادات و بالنتيجه نعمت در برابر نعمت قرار ميگيرد نه شكر در برابر نعمت.

٣- توفيق شكرگزارى خود نعمتى است كه با لطف او بدست آمده و اگر بنا شود در مقابل هر نعمتى شكرى شود موجب تسلسل است و بالاخره انسان از شكر نعمت عاجز و ناتوان خواهد شد. و گفتار موسى ٧ در اين حديث قابل انطباق با وجه دوم و سوم است.

و نظير اين مقاوله و گفتار موسى ٧ از حضرت داود هم رسيده است كه داود عرضه داشت. پروردگارا چگونه ميتوانم سپاسگزارى تو را بنمايم با اينكه قدرت و توانائى من بر سپاسگزارى ممكن نيست مگر بوسيله نعمت ديگرى كه بمن عنايت فرمائى. خداوند متعال وحى فرمود. اكنون كه چنين معرفتى يافتى و اعتراف دارى كه موفقيت به شكر و سپاس به وسيله نعمت تازه ديگرى بايد باشد شكر و سپاس مرا اداء كردى.

٢٣- كافى با همان اسناد از اسماعيل بن فضل كه حضرت صادق ٧ فرمود:

صبحگاهان و شامگاهان ده مرتبه چنين بگو.

اللهم ما اصبحت بى من نعمه او عافيه في دين او دنيا فمنك وحدك لا شريك لك. لك الحمد و لك الشكر بها على ارب حتى ترضى و بعد الرضا فانك اذا قلت ذلك كنت قد اديت شكر ما انعم اللَّه عليك في ذلك اليوم و في تلك الليلته.

ايضاح ما اصبحت بي اصباح يعنى وارد شدن در صبحگاه گاهى هم اين جمله بمعناى (هر وقت) بكار ميرود و بنا بر معناى اول ذكر صبحگاه بعنوان مثال است يعنى بهنگام عصر هم ميگويد ما امسيت- البته لفظ (ما) موصوله است و بلحاظ تركيب مبتداء است و لفظ (بى) از نظر متعلقش حال براى موصول است و لفظ (من نعمه) بيان موصول است و چون منظور از موصول (ما) نعمت است كه مؤنث است لذا ضمير در اصبحت كه بلفظ (ما) راجع است مؤنث آمده است و در بعضى روايات و نسخه‌ها اصبح با ضمير مذكر (بلحاظ مراعات لفظ ما) آمده‌