٣- اينكه منظور و معناى لا يكذبونك اينست كه اينها تو را دروغ‌گو نمى‌يابند و عرب ميگويد مثلا قاتلناكم فما اجبناكم ما با شما جنگيديم و شما را جبون و ترسو نيافتيم اينجا هم چنين است يعنى اين كفار پس از ملاقات و مذاكره با تو، تو را دروغگو نديدند و نيافتند و اين معنا هم با تخفيف و هم با تشديد قابل تطبيق است چون هم باب افعال و هم باب تفعيل هر دو باين معنا مى‌آيد ولى تخفيف و از باب افعال گرفتن بهتر است.

٤- يعنى اين كفار نسبت دروغ و كذب در باره اين قرآن بتو نمى‌دهند چون سابقه صدق و راستى تو را دارند و تو از نظر آنان امين و صادق بوده‌اى ولى آنچه را كه تو آورده‌اى قبول ندارند و آيات الهى را تكذيب نموده و بى‌اساس مى‌دانند. (شايد منظور اين باشد كه مثلا تو را به اشتباه و سهو نسبت ميدهند) و مؤيد اين وجه ذيل آيه است كه ميفرمايد وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ‌ و همچنين آيه ديگر كه ميفرمايد وَ كَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَ هُوَ الْحَقُ‌ و قوم تو به اين قرآن كه حق است تكذيب مينمايند كه نمى‌فرمايد و كذبك قومك.

قوم تو تو را دروغگو ميدانند به گفته است قرآن دروغ ميدانند نه تو را دروغگو و نيز مؤيد اين وجه روايتى است كه ابو جهل به پيغمبر ٦ گفت ما تو را متهم نمى- دانيم و تو را دروغگو نمى‌گوئيم ولى اين چيزى را كه آورده‌اى قبول نداريم و مورد اتهام و تكذيب است.

٥- منظور اين است كه اى رسول گرامى اينها تو را تكذيب نمى‌كنند بلكه مرا تكذيب مى‌نمايند چون تكذيب تو تكذيب من است و اين تكذيب اختصاص بتو ندارد زيرا تو رسول و پيام رسان من هستى هر كس تو را رد كرد و نپذيرفت مرا رد كرده كه البته اين خود يكنوع تسليت و دلجوئى از پيامبر است.

وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ‌ آنان كه در باره آيات خداوند ستم نموده (يعنى قرآن و معجزات) يجحدون بدون دليل و برهان بلكه از جهت سفاهت و جهالت و عناد و دشمنى اين آيات را انكار مى‌نمايند و لفظ باء كه به آيات داخل شده از اين جهت است كه اينجا ظلم معناى تكذيب را در بر گرفته. و ابو على گفته باء (حرف جر) متعلق به ظالمين است.

سپس باز خداوند متعال بيش از اين از پيامبرش تسليت و دلجوئى نموده و فرمود:

وَ لَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلى‌ ما كُذِّبُوا وَ أُوذُوا پيامبران پيش از تو در راه تبليغ رسالت خود بر اذيت و آزار آنان صبر كردند حَتَّى أَتاهُمْ نَصْرُنا تا اينكه‌