بيان. عظيم البلاء كه در حديث است يعنى امتحان و آزمايش بزرگ كه خداوند مؤمنان را مبتلا ميكند بمعاشرت مخالفان و ستمگران و صاحبان اخلاق زشت و دستور صبر و فرو بردن خشم داده كه اين خود از گرفتاريهاى شديد و مشكل‌ترين امتحان است.

٢٢- كافى. محمد بن يحيى ... از عمار بن مروان از امام هفتم ٧ كه فرمود.

صبر كن بر رفتار بد دشمنان نعمت كه اين كسانى كه در باره تو معصيت و نافرمانى خدا را نموده‌اند نميتوانى بكيفر و مكافاتى برسانى كه بهتر باشد از اينكه در اين مورد اطاعت الهى را بنمائى، يعنى خشم خود را فرو برى و اعمال عضب نكنى.

توضيح. شايد مقصود از دشمنان آن حسودانى باشند كه نميتوانند ديگران را در نعمت ببينند و دوست دارند كه نعمت از آنها برود پس چنين اشخاص دشمن نعمت هستند و كوشش ميكنند كه نعمت از ديگران سلب شود. و يا منظور صاحبان نعمت هستند كه شكر نعمت را نكرده و از آن سوء استفاده نموده و بر ديگران ظلم و ستم مينمايند پس اينها دشمن نعمت خودشان هستند و با اين روش ظالمانه نعمت خود را در معرض زوال قرار ميدهند. و ممكن است مقصود از نعمت ائمه اطهار عليهم السّلام باشد كه گروهى با آنها دشمن هستند كه آنها دشمن ائمه اطهارند.

و مقصود از (معصيت كردن خدا در باره تو) حسدورزيدن و آثار حسد است و يا ظلم و ستم و اذيت ارباب نعمت است. و منظور از اطاعت الهى همان عفو و گذشت و فرو بردن خشم و صبر بر آزار است كه فرمود و الكاظمين الغيظ تا آخر آيه ٤٣ آل عمران. و اينكه فرموده چنين مكافاتى بهتر است و با صيغه افعل تفضيل فرموده استفاده مى‌شود كه مكافاه و تلافى هم جائز است بشرط اينكه تجاوز از حد نكند همچنان كه فرموده. فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ‌ بقره ١٩٤ هر كه بر شما تعدى و تجاوز كرد شما هم همان مقدار بر او تعدى كنيد و غير اين آيه ولى در عين حال عفو بهتر است.

٢٣- كافى. با همان سند از ابن سنان از ثابت از حضرت صادق ٧ كه فرمود.

گذشت از دشمن در زمان حكومت و دوست دشمنان تقيه‌اى است كه موجب حفظ و دور شدن و مصونيت از بلاء و گرفتاريهاى دنيوى است و دشمنى با آنها در دوران قدرتشان و درگيرى و نزاع با آنان بدون مراعات تقيه (در مورد تقيه) ترك امر و دستور الهى است. فجاملوا الناس يسمن ذلك لكم عندهم پس بنا بر اين خوش‌برخورد باشيد با آنان تا در نتيجه در نظر آنها با عظمت و احترام باشيد و با آنها دشمنى نكنيد كه موجب تسلط آنها بر خودتان شويد و ذلت و خوارى ببينيد.

بيان. پس از توضيحاتى در باره الفاظ حديث راجع بجمله يسمن ... ميفرمايد. در