درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٩٠ - قوله عليهما السلام اوسع مما بين السماء و الارض
فياض على الاطلاق مورد قبول و پذيرش قرار خواهد گرفت.
خلاصه از جمله نعمتهاى مقام كبريائى كه تعالى و سير و سلوك بىنهايت بشر بر آن استوار است نيروى فعل و مسألت ذاتى و نهفته وجودى او است پروردگار نيز وعده فرموده آن را بپذيرد و محور و غرض از نظام خلقت معرفى نموده است.
و مفاد آيه بيان صفت توحيد افعالى كبريائى است از جمله هر چه را بشر مسألت مىنمايد از نظر اين كه درونى و وجودى و سير ذاتى است ساحت كبريائى بر حسب صفت ربوبيت آن را مىپذيرد و بدان سو كه متوجه است او را رهبرى خواهد نمود و نيز تغيير در اثر نقص وجودى و عجز ذاتى كه دارد پيوسته براى رفع نقص خود بحركت و تكاپو بر مىآيد و نيروى درونى مدركه و خارجى خود را بكار مىبرد و بدين وسيله از فياض على الاطلاق كسب فيض و نيرو مىنمايد تا بتواند بمقصد خود نائل گردد و بكمال كه هدف او بوده برسد.
ساحت ربوبى نيز بر حسب مقام تربيت و سوق بشر بسوى كمال خواسته او را برآورد و او را بر حسب مسألت بهمان مقصد كه متوجه است او را خواهد رسانيد و بر حسب صفت ربوبيت تأثير و فاعليت ساحت كبريائى تام و فوق تمام است و فعل آفريدگار عبارت از كن ايجاد و فعليت محض است و مفاد كن ايجادى بوده باش كه نه بلفظ خواسته موجود مىشود بلكه كن تمثلى است از نفوذ اراده قاهره كه حقيقت آن تحقق خواسته در خارج است و نظر باين كه بشر لطيفه عوالم خلقت است بدين طريق يعنى بر حسب مسألت ذاتى و وجودى او را بسوى كمال كه خود برگزيده سوق ميدهد و مسطوره ابديت و كمالات ربوبى خواهد بود.
در باره چگونگى نيروى اراده و اختيار بشر در افعال و حركات خود و رابطه آن با اراده قاهره بايد چند امر را يادآورى نمود.
اراده و نيروى اختيار و افعال بشر از موجودات زمانى بر اساس تدريج است هر لحظه مخالف با گذشته است از نظر تفرقه و تجدد وجودى كه در آنها فرمانروا است