درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٩٢ - قوله(ع) و ما أصابك من سيئة فمن نفسك

و از جمله بكار بردن نيروى اختيار و حالت انقياد فاعل است كه آن نيز ظهورى از فضل مرموز مقام كبريائى است و در اثر اقتضاء و پذيرش فاعل است كه نعمت وظيفه الهى را پذيرفته و در مقام قبول و انقياد برآمده است.

خلاصه نسبت فعل اختيارى بفاعل بطور امكان است از نظر اينكه وابسته بشرايط بوده و ممكن است فعل واقع شود و نيز محتمل است واقع نشود ولى نسبت فعل بساحت ربوبى بطور وجوب و ايجاب خواهد بود از نظر اينكه در صورتى استناد بحق تعالى دارد كه فاعل مختار نيز آن را پذيرفته و انقياد نموده است.

و نيز از نظر اينكه حق تعالى مبدأ المبادى و خالق فاعل و مسبب اسباب است تأثير او در همه وسايل سارى است مانند نور خورشيد كه همه وسايط را نور مى‌بخشد هم‌چنين قدرت قاهره ساحت كبريائى بر همه وسايط تأثير دارد و هيچ يك از وسائط بطور استقلال تأثير نخواهند داشت از اين نظر اعمال صالحه نسبت آنها بحق تعالى احق و اولى است زيرا همه وسايل بى‌شمار را او فراهم و دسترس بشر نهاده از جمله اراده و بكار بردن نيروى اختيار فاعل است كه آن موجود امكانى قائم بساحت كبريائى است و فضل مرموزى است در باره اهل ايمان.

قوله (ع): وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ‌:

استناد گناهان و اعمال ناسزا بشخص فاعل مختار احق و اولى است زيرا ساحت كبريائى همه گونه وسايل طبيعى و معنوى و رهبرى و تعليمى را براى بشر فراهم نموده و هيچ گونه عذرى براى او باقى نگذارده و او را نيز تهديد نموده است از مخالفت بالاخره شأن مقام ربوبى افاضه وجود و تهيه وسايل و اعطاء خير و صلاح است و آنچه بعهده بشر نهاده شده انقياد و خوف از عقوبت و از تمرد است آن نيز امر عدمى و عدم پذيرش است از نظر تقصير بشر.

و اما نسبت به شرور و آفات حوادث خطرناك و ناگوار آن نيز در اثر تضادى است كه موجودات با يك ديگر دارند و تضاد و ضديت لازم وجودى بعض موجودات‌