درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٦٦ - شرح
آن را قضاوت فرموده و اين قضا و حكم قابل تخلف نخواهد بود از نظر اينكه اين سيرت را خود فاعل مختار در اثر ملازمت بافعال اختيارى و مسألت وجودى برگزيده و براى خود سيرت و ذات انتخاب نموده ساحت كبريائى نيز آن را امضاء فرموده است.
پس بر اين اساس ميتوان گفت كه هر فردى كه ذات و ذاتيات و هدف و سيرت خود را از طريق افعال اختيارى خود كسب مىنمايد نتيجه آنست كه ذات سعادت و شقاوت فقط از طريق كسب و عمل اختيارى و ظهور اقتضاء وجودى فاعل تحصيل مىشود و لازم فعل اختيارى بشر آنست كه ذات و سيرت و حقيقت هر فردى و كمون نهفته او بر اساس اختيار و مسألت روانى و عملى خواهد بود نتيجه آنست كه بشر هر ذات و سيرت كه بخواهد براى خود از طريق اختيار انتخاب مىنمايد و قطع نظر از افعال اختيارى او ذات و سيرت و نهفته هر فردى مفهوم نخواهد داشت.
بعبارت ديگر فعل اختيارى مسألت ذاتى روح فاعل اهل ايمان كه واهب الصور كمال و نورانيتى بر روان افاضه فرمايد و هرگز موهبت كبريائى بطور تحميل نخواهد بود بعبارت ديگر افاضه وجود پاسخ مسألت و اظهار حاجت موجودات است بهر زبان و وسيله كه ميسر شود.
و ساحت كبريائى نيز نسبت بهر فعل اختيارى كه هر فردى بمنظور رسيدن بمقصد و كسب سيرت و بدست آوردن ذات و ذاتيات خود اقدام نموده همه را مورد قضاوت و تقدير قرار داده است يعنى پس از اينكه در ازل ساحت كبريائى سيرت و ذات سعيد و شقى هر فردى را بر حسب اختيار خود فاعل مختار تعيين و مشخص نموده حكم فرمود پس از گسترش نظام خلقت كه هر فردى اقتضاء ذات خود را از بشر اقدام بافعال اختيارى مينمايد كه ذات و مقصد و هدف خود را كسب نمايد همه حركات ارادى و اختيارى بشر را ساحت كبريائى در حيطه نظر و شهود دارد و از ميزان قضاء و قدر مىگذراند يعنى همه حركات ارادى افراد بشر تحت حساب و كنترل و قضاء و تقدير قرار خواهد گرفت هرگز فعل اختيارى بشر عمل صالح و يا طالح نيك و يا بد