درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٤ - قوله(ع) انى انا الله لا اله الا انا خالق الخير و الشر

بهمين قياس در صورت ترجيح امر مرجوح يعنى ترجيح جانب فعل و يا ترك كه واجد شر و فساد و زيان است لا محاله بر اساس نيروى واهمه و تخيل خواهد بود يعنى بخيال اينكه بدين وسيله بهوى و هوس خود دست مييابد و خواسته مورد التذاذ قرار خواهد گرفت و صدور حكم ترجيح مرجوح حقيقى شاهد قطعى است از رذالت روان و پليدى روح و اينكه هدف او از عمل رسيدن بخواسته و لذت خيالى و موهومى خود ميباشد و جز زيان نتيجه ندارد بالاخره چنانچه صدور حكم اختيار بر اساس ترجيح و جانب خير و صلاح حقيقى باشد شاهد آنست كه نيروى عاقله پايه اقدامات و اجراى همه مبادى از قبيل تصور و تصديق بفائده و شوق و اراده و تصميم و عزيمت بوده كه همه از حالات روانى و طبع و مجبول بشرى است و بر اساس حكم عقل و خرد مى‌باشد و بسود و فائده آن نيز نائل خواهد شد.

و چنانچه در مقام ترجيح امر مرجوح برآيد بضميمه قدرت و مبدئيت للعمل و بكار بردن نيروى جوارحى شاهد قطعى آنست كه روح و روان فاعل مختار متمايل به شر و فساد بوده و حكم او بر اساس قوه واهمه بوده و غرضى جز نيل بخواسته موهومى كه اثر و فايده خيالى آن بر پايه‌اى استوار نخواهد بود حكم و اختيار او بر اساس تعقل و تفكر صحيح نبوده و غرض كسب فايده و نتيجه صحيح نخواهد بود بلكه رسيدن بآمال و آرزوى موهومى خود ميباشد گر چه مستلزم ضرر و زيان جبران ناپذير باشد اين چنين گمان و پنداشت سفهى خواهد بود و سبب ملامت و سرزنش فاعل مختار مى‌شود كه بسوء اختيار عمل قبيح را برگزيده و انجام داده است و هر يك از مبادى اختيار مانند تصديق بفائده و يا تكذيب فايده و شوق حادث از تصديق از جمله صفات و حالات روانى و خارج از فعل روانى است و از جمله اراده جازم و تصميم كه آن نيز صفت نفسانى و روانى است و مانند قدرت و ادراك و علم از جمله حالات روانى است و حصول آنها بقضاى كبريائى و خارج از حيطه قدرت و فعل انسان است و گر نه دور و يا تسلسل لازم مى‌آيد يعنى تحقق اراده و جزم چنانچه فعل روانى باشد لازم آن دور و يا تسلسل‌