درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٢ - قوله(ع) انى انا الله لا اله الا انا خالق الخير و الشر
چيز و يا آن عمل است چنانچه سود و نفع و يا نفرت و زيان آن بر حسب بداهت عقل و يا در اثر حكم واهمه واضح و آشكار و مورد تصديق و احراز باشد لا محاله بر حسب طبع بشرى نيروى شوق در روان شخص پديد مىآيد و او را بسوى عمل ترغيب مىنمايد و در صورت احراز ضرر و زيان او را باز ميدارد از توجه و تمايل بآن عمل بهر تقدير نيروى شوق و ميل نفسانى بآن عمل خير و يا كراهت از آن در صورت ضرر و زيان در روان انسان كراهت و نفرت پديد مىآيد.
بديهى است نيروى شوق از جمله صفات و چگونگى نفسانى است در اثر تمايل بامرى شوق و در مورد ضرر نفرت و كراهت در روان پديد مىآيد و از جمله افعال اختيارى نفسانى نخواهند بود بلكه از صفات روانى و مجبول بشرى است.
و در صورتى كه شوق بمرتبه كامل برسد نيروى اراده و عزم جازم بر حسب طبع بشرى پديد خواهد آمد و در صورت ضرر نفرت و كراهت نفسانى در روان پديد خواهد آمد و هر دو از حالات و صفات روانى و از حدود قدرت خارج است و چنانچه اراده جزمى ضميمه با قدرت و نيروى جوارحى شود نيروى اعضاء و جوارح انسان را تحريك مينمايد و بسوى تحصيل غرض سوق ميدهد.
در اين صورت حركت اعضاء و سوق بسوى غرض در حدود اختيار است و لزوم تحقق عمل در صورت وجود اراده نفسانى و قدرت بدنى و فرض وجود امكانات ضرورى خواهد بود.
و اما تحقق اراده فعل و يا ترك و شوق و علم و ادراك فايده و قدرت بدنى از مقوله صفات نفسانى است در صورت وجود شرايط تحقق هر يك از آنها ضرورى خواهد بود و در نتيجه زمينه آماده مىشود كه عقل و خرد در باره آن عمل بررسى نموده حكم نمايد يا به لزوم قيام بارتكاب عمل در صورت سود و نفع و يا حكم بمنع و پرهيز نمايد در صورت ضرر و زيان عمل در صورتى كه تصديق بصلاح عمل بر اساس عقل و خرد باشد اراده عقلانى و بر وفق نظر عقل و خرد نافع و يا مضر خواهد بود و چنانچه