درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٩٠ - قوله(ع) و يعلم اسرارهم
شرح
راوى گويد ابن ابى العوجاء بامام صادق عليه السّلام عرض نمود در بعض سخنان و گفتار خود و در طى سخنان خود آفريدگار را بصورت غائب نامبردى.
امام صادق عليه السّلام پاسخ فرمود اى ابن ابى العوجاء و اى بر تو چگونه تصور ميرود كه حق تعالى غائب باشد در صورتى كه بخلق و مخلوقات خود شاهد و ناظر است و بهر يك از موجودات و افراد بشر نزديكتر است برگ وريد هر يك از افراد بشر
قوله (ع): يسمع كلامهم و يرى اشخاصهم و يعلم اسرارهم.
حق تعالى كلام و گفتار و سخنان مردم را مىشنود و بآنها احاطه دارد نه بطور انفعال و حصولى بلكه سخنان هر يك از افراد بشر ظهورى از علم و احاطه او است همچنين احاطه علمى و شهودى دارد بر هر يك از افراد بشر و نيز بر هر يك از موجودات خارجى نه بطور انفعال و حصولى از خارج كه محتاج بديدگان داشته كه لازم بشريت است بلكه همه موجودات از نظر اينكه بهرهاى از وجود دارند ظهورى نازل از احاطه شهودى كبريائى خواهند بود.
قوله (ع): و يعلم اسرارهم.
بيان آنست كه ساحت كبريائى خالق نيروى شعور و ادراك و تصور و تصديق و انديشه در بشر است و در كمون روح نيروهاى باطنى مرموزى بوديعت نهاده و پايه همه آنها را بر اثر مشعر و ادراك امور جزئى و كلى و انديشه است شاهد آنست كه ذات كبريائى منزه است از اينكه احاطه او از طريق ادراك و شعور و تصور و تصديق باشد كه وابسته به نيروهاى احساسى ظاهرى و درونى است ساحت كبريائى مانند بشر نيست كه با نيروى شعور و ادراك و يا تصور و تصديق بموجودى احاطه علمى بيابد و نيروى ادراك و شعور كه بر اساس حواس ظاهرى