درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٠١ - قوله(ع) لا بالذات

خارج و پنهان نخواهد بود.

زيرا احاطه علمى و قدرتى ساحت كبريائى احاطه ذاتى و غير زايد بر ذات و مقام كبريائى خواهد بود كه بر اشياء و موجودات احاطه حقيقى و قدرتى و علمى خواهد داشت و لازم آن نيز صفت سلبى عدم غيبت موجود و آفريده‌اى از حيطه قدرت و علم كبريائى خواهد بود هم‌چنانكه علم و احاطه افراد بشر بر امورى با اينكه علم بشر زايد بر ذات و عاريتى است مع ذلك لازم علم او بوجود شى‌ء و يا اشيائى آنست كه هر چه را كه در حيطه علمى خود در آورده بر آنها احاطه داشته باشد و از علم محدود و عاريتى او پنهان نخواهد بود و گر نه خلف فرض است هم‌چنين علم و احاطه حقيقى و ذاتى مقام كبريائى كه بر موجودات دارد و ربط محض و محض ربط باويند چگونه تصور ميرود كه موجودى كه در حيطه وجودى كبريائى است از سعه علمى و قدرتى او خارج و پنهان باشد.

قوله (ع) لا بالذات‌:

بيان آنست كه عدم غيبت يعنى حضور همه اشياء و موجودات جهان در حيطه علمى و شهودى مقام كبريائى است نه بلحاظ ذات موجودات بلكه همه ذرات اشياء خارجى و اجزاء و ذرات و ريز و كلان آنها موجودات بى‌خبر از خود و پراكنده و محكوم بتفرقه هستند و از مقام قدس كبريائى مباينت و مغايرت دارند و فقط از لحاظ حيطه علمى و شهودى بر همه ذرات و موجودات جهان است.

بعبارت ديگر به لحاظ اينكه موجودات جهان طبع اجزاء ريز و كلان آن از نور حيات و ادراك بى‌بهره‌اند بصورها العلمى در حيطه علمى و شهودى مقام كبريائى خواهند بود لا بوجوداتها العينى الخارجى.

علم فعلى ساحت كبريائى نسبت بعوالم واحد است بوحدتى كه عين ذات كبريائى است هم‌چنانكه صفت قدرت و اراده و غير آنها واجب الوجود بجميع جهات واجب خواهد و مغايرت ميان افراد بى‌نهايت علم اعتبارى است از نظر اختلاف‌