درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٨٢ - قوله(ع) وسع كل شىء علما

قوله (ع): وسع كل شى‌ء علما.

وحدت ذاتى مانند ساير صفات ذاتى علم و قدرت و قهر مقام كبريائى موجودات امكانى را فرا گرفته است هم‌چنانكه علم و احاطه بر موجودات دارد و همه ظهورى نازل از مقام علم و شهود كبريائى هستند بهمين قياس همه موجودات امكانى در حيطه قدرت و قهر كبريائى بوده و محكوم بتدبير او خواهند بود. زيرا وحدت ذاتى او قاهر و همه موجودات را تابش نور و قهر او هر لحظه بطور تجدد امثال فرا گرفته است از نظر توضيح آنكه وحدت كبريائى وحدت حقيقى و قاهريت بطور اطلاق است از موجود و مقهور خود هرگز جدائى نخواهد داشت بلكه بطور قيوميت احاطه دارد و هم‌چنين جدا و مباين با موجودات نبوده بلكه قوام و ربط هر موجودى بطور ناگسستنى با مقام كبريائى خواهد بود از نظر اينكه وجود هر پديده‌اى شعاع نور وحدت قهر است كه موجودات را فرامى‌گيرد و رابطه و ملكوت آن موجود است كه با ساحت كبريائى تحقق پذيرفته و تحكيم يافته است.

مرحوم كلينى قدس سره ميفرمايد معناى صحيح صمد همين است نه آنچه مشبهه معتقد هستند كه معناى صمد توپر است كه جوف ندارد و در او شائبه نقص نباشد زيرا معناى توپرى صفت جسم سخت است مانند سنگ و آهن و ساحت كبريائى منزه از صفت جسم است و چنانچه معناى صمد كه بر آيات كريمه آمده بمعناى توپر باشد بر خلاف است و حق تعالى منزه خواهد بود از صفت نقص و جسمانيت و اخبارى كه در اين باره وارد شده امام عليه السّلام عالم است بگفتار خويش و فرمود صمد بمعناى سيد مصمود يعنى غنى و بى‌نياز است و بخواسته مردم پاسخ مثبت ميدهد و از جناب ابو طالب عليه السّلام نقل نموده در بعض اشعارى كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله سلم را ستوده است و معناى شعر آنست كه سوگند بجمره عقبه هنگامى كه براى پرتاب سنگها بسر او متوجه شوند (و صمد و الها) يعنى بسوى او سنگها متوجه شوند و سنگش زنند مراد بجنادل سنگريزه كه جمار و جمره ناميده مى‌شود.