درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٥ - شرح
شرح
قضاء و حكم ساحت كبريائى در ازل سبب تحقق حوادث خواهد بود در حدود امكان و خارج ولى سبب خروج افعال از قدرت و اختيار بشر نخواهد بود.
آيه وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ كه بظاهر در امر تشريعى و تخيير و تخدير است و نيز محتمل است مفاد قضاء علم ازلى كبريائى و ايجاد واجب باشد باينكه قضاء عبارت از ايجاد صورتهاى بىشمار و نامتناهى موجودات كليه و بر صورتهاى جزئيه بىنهايت كه امور معقوله در عالم عقل هستند و نظر باينكه تعلق بعالم ماده و جسمانيت دارند و اخراج ماده از قوه بصورت فعليت غير ممكن است جز از طريق تدريج و تعاقب در اثر امتناع قبول آنها ايجاد بطور دفعى و صفت حكميت و ربوبيت كبريائى مقتضى است كه براى ايجاد صورتهاى جزئيه مادى تدريجى زمان ممتدى بيافريند كه موجودات مادى بتدريج و يكى پس از ديگرى بصورت فعليت درآيند.
قضاء عبارت از علم ملزم و ايجاد واجب بر وفق نظام است و عبارت از ايجاد صورتهاى موجودات كليه و موجودات جزئيه بىنهايت به لحاظ اينكه امور معقوله در عالم عقل هستند در نتيجه موجودات زمان بصورت موجودات زمانى تحقق بيابند هر يك پس از ديگرى.
و قدر: عبارت از وجود موجودات و اشياء نامتناهى و كثرت بىشمار هر يك