درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٦١ - قوله(ع) (لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم)

متجدد هر يك از نيروهاى درونى و نيروهاى فاعل قائم و وابسته باراده قاهره خواهند بود با توجه باينكه همه نيروها از جمله لوازم تشخص فعل صادر از فاعل بوده و مورد قضاء و تقدير ساحت كبريائى قرار گرفته‌اند و از جمله ركن بارز و مبدء صدور فعل از فاعل همانا نيروى داورى و ترجيح فعل و يا ترك آنست كه تشخص فعل و يا ترك بآن آميخته است بالاخره فعل صادر از فاعل را با قيد اختيار خواسته و مورد قضاوت و تقدير مقام قدس قرار گرفته است زيرا در آن مقام شامخ اهمال و ابهام مفهوم ندارد

قوله (ع): فيها الحق التى بينهما لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم‌:

مبنى بر تفسير جمله متصله منزلة بينهما است و بيان آنست كه فعل صادر از فاعل موجود ربط ميان دو نيروى ثابت كه بدو طرف ارتباط دارد و امرى است به حق و تحقق يافته است كه از طرفى ربط بمباشرت فاعل و بمبادى درونى و بيرونى او دارد در عين حال عين ربط باراده قاهره خواهد بود.

و بعبارت ديگر فعل صادر از فاعل موجود خارجى و ثابت انقلاب ناپذيرى است كه قوام آن وابسته بدو طرف است و ميان دو نيرو تحقق يافته و صورت گرفته است و آن دو نيرو نيز يك سنخ نيستند نيروى مباشرت فاعل ربط محض و از شئون نيروى غيبى و قيوم و اراده قاهره مى‌باشد.

بالاخره فعل صادر از فاعل كه در نظام وجود تحقق يافته و ثابت و انقلاب ناپذير است عبارت از موجود و پديده‌اى است كه ميان دو نيرو تحقق يافته و وابسته بدو طرف است يكى مباشرت فاعل و مبادى درونى و برونى فعل او از جمله نيروى اختيار و ترجيح و داورى فاعل و ديگر نيروى غيبى كه قيوم فاعل و فعل و هم‌چنين قيوم مبادى آنست و اين دو نيرو طولى و محصول آن فعل صادر است.

قوله (ع): (لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم):

بيان رمز فعل صادر از فاعل مختار است كه امر حادث و پديده‌اى كه بصورت‌