درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٤ - قوله(ع) انى انا الله لا اله الا انا خالق الخير و الشر
بود و گناهان و معاصى بخود او استناد دارد و منافات ندارد از نظر اينكه تمام شئون وجودى فاعل مختار و صفات نفسانى و روانى او ظهورى از تقدير ساحت كبريائى باشد ولى بطور تبعى و از نظر آزمايش خواهد بود يعنى تمام شئون نفسانى و روانى فاعل مختار مورد قضاء و تقدير كبريائى قرار گرفته بشرحى كه اشاره شد بمنظور اينكه نيروها و نعمتها را بصلاح حقيقى خود بكار ببرد و بمقصد نائل شود ولى از نظر آزمايش چنانچه فاعل مختار بر اساس قوه واهمه و تمايلات نفسانى بغير صلاح حقيقى خود نيروهاى و نعمتهاى بىشمار خود را صرف نمايد ميتواند و اين معناى غرض تبعى از نعمتها است.
در اين صورت فاعل مختار كه از قوه واهمه و خيال بىپايه خود پيروى نموده و آن را صلاح موهومى پنداشته و بآن اقدام نموده مورد ملامت قرار خواهد گرفت و ضرر آن عمل نيز گريبانگير او خواهد بود بدين وسيله شقاوت او بظهور خواهد رسيد.
و زياده توضيح آنكه اراده و ساير قواى و نيروهاى نفسانى فاعل مختار در طول اراده قاهره خواهد بود يعنى ساحت كبريائى از ازل اين چنين صحنهاى را خواسته و قضاوت و تقدير فرموده باينكه با همه خصوصيات بىنهايت و لوازم تشخص آن كه فاعل مخصوص در مكان خاص بعمل مخصوص اقدام نمايد با ميل و اراده خود او و همه ظهورى از خواسته كبريائى هستند و محال است موجودى بهرهاى از وجود داشته باشند بدون اينكه ساحت كبريائى آن را بمشيت قاهره خود نخواسته و در آن باره قضاوت و تقدير نفرموده باشد و از هر جهت اهمال و يا ابهام در قضاوت و يا در تقدير مقام كبريائى محال است و اراده فاعل مختار معلول و در طول اراده قاهره است و محال است كه اراده فاعل مختار مخالف با اراده قاهره باشد.
زيرا معلول با علت خود مخالفت نخواهد داشت با توجه اينكه اراده فاعل در طول اراده قاهره است يعنى حق تعالى خواسته كه فاعل مخصوص با اختيار و ساير