درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٢ - قوله(ع) انى انا الله لا اله الا انا خالق الخير و الشر

زيرا گفته شده خير و آنچه صلاح است مورد قضاء قرار گرفته و نيز وجود آن تقدير و مورد قدر و اندازه قرار گرفته است ولى شرور نيز مورد قضاء و حكم قرار گرفته ولى بتبع خير كثير بوجود خواهد آمد چنان كه همه موجودات جهان طبع اين چنين هستند.

مثلا آتش بطور تصادف و اتفاق ممكن است بر آن ضررهاى جبران ناپذيرى مترتب شود ولى بقياس نفع و آثار خير آن هرگز قابل قياس نيست زيرا ركن زندگى بشرى است.

حق تعالى از فضل خود هر لحظه بهر يك از افراد بشر از جهات بى‌شمارى باو همت زياده بر تصور و رحمت و نيروها موهبت فرموده بمنظور آزمايش او باينكه در امور خير و صلاح شرف كند كه مرتبه‌اى از شكر نعمت خواهد بود ولى چنانچه بشر آنها را در طريق باطل و اعمال شر و گناه و فتنه صرف نمايد بطور غرض تبعى و از نظر نظام آزمايش خواهد بود بر اين اساس گفته مى‌شود جز بالعرض مورد تقدير نخواهد بود از نظر اينكه در نظام تكوين صرف نعمت در مورد عمل ناسزا و گناه مورد تقدير بوده و مقصود بالذات هرگز نخواهد بود بقرينه اينكه در نظام تشريع منع فرموده است.

و از بيان گذشته استفاده شد باينكه افعال صادر از بشر بر اساس قدرت و اختيار است و از جمله شرايط كه افعال بشر وابسته بآنست همانا نيروى ادراك سود و زيان و نيز قدرت و مبدئيت براى عمل و حركت جوارحى و نيز شوق و اراده جزمى است كه كه جوارح را تحريك مى‌نمايد.

بديهى است نيروى ادراك و قدرت و اراده بشر از صفات روانى و حالات نفسانى است و از جمله افعال اختيارى او نيست بلكه از نظر اينكه از جمله موجودات است منتهى بمشيت ساحت كبريائى خواهد بود و گر نه لازم مى‌آيد كه هر يك از ارادات بشر معلول اراده ديگر او باشد دور و يا تسلسل لازم مى‌آيد و تأثير و ايجاد هر يك از صفات‌