درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٨٠ - قوله(ع) (لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم)
و بطور بداهت و ضرورت اقتضاء طبايع بشرى بطور نامحدود بوده و از نهاد هر يك از آنان سرچشمه گرفته و تحت كنترل و احاطه و آگهى نبوده جز ساحت ربوبى كه بر خواستههاى مرموز هر يك آگاه بوده و پاسخ مثبت ميدهد.
بديهى است سعادت و كاميابى و كامرانى هر موجودى بر حسب خواسته و لذت و التذاذى است كه ملائم با حالت طبع او بوده و بدين وسيله سير وجودى خود را انجام ميدهد و ذات و ذاتيات خود را در اثر حركت طبق خواسته روانى و درونى كسب مىنمايد و نهفته خود را بعرضه ظهور در مىآورد بر اين اساس از افراد بشر حد وجودى و جوهر خاصى را كسب خواهد نمود كه سبب امتياز ذاتى و اختلاف و جوهرى از ساير افراد خواهد شد و دو فرد از بشر داراى يك حقيقت و حد وجودى و يك جوهر وجودى نخواهد بود.
بلكه مانند اختلاف جبلى و طبعى سيم و زر خواهد بود كه از طريق مرموز هر يك از سيم و زر با اختلافات بيشمارى كه در مبادى طبيعى آنها رخ داده و سبب امتياز صورت نوعى آنها شده است كه جز مقام ربوبى بآنها احاطه نخواهد داشت.
با اينكه جنس و نوع هر يك از سيم و زر بر حسب نوع و افراد تفاوت و اختلاف آشكارى نخواهد داشت ولى سلسله بشر از نظر نيروى عاقله و روح كه يگانه وديعت و امانت مقام قدس ربوبى است و در آن از مكامن غيبى بطور بىحد و نامتناهى نهاده شده است كه تفاوت و اختلاف هر يك از افراد با فرد ديگر و ساير افراد در تمام شئون وجودى و سيرت و جوهر ذاتى ظاهر و آشكار مىباشد كه جامع مشترك ميان هر فرد با فرد ديگر و يا ساير افراد نخواهد بود جز در جهات عمومى با توجه باينكه افراد بيگانه كه از كمالات دنيوى نصيب وافر و بهرهاى داشته با فرد كامل از اولياء و اهل ايمان كامل هرگز قابل قياس نخواهند بود و در تمام شئون وجودى و روانى و اخلاقى و اعتقادى و عملى آنان مبائنت فرمانروا خواهد بود با اينكه هر دو در مقام كسب كمال و فضيلت بوده و ساعات زندگى خود را صرف تحصيل خواسته روانى و جوهر