درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٧٨ - قوله(ع) واحد توحد بالتوحيد في توحده
قوله (ع): واحد توحد بالتوحيد في توحده:
ساحت كبريائى يكتا و نيز اظهار وحدت نموده و توحيد و يكتائى را بخود اختصاص داده و در اظهار واحديت و احديت خود يكتا و يگانه است و هرگز كسى جز ساحت كبريائى او اظهار وحدت حقيقى و وحدانيت ننموده و نميتواند بنمايد زيرا هر موجود و مخلوقى در وحدت آن لا محاله مثال و مانند باشد.
بالاخره هر موجودى توأم با ماهيت است چه بسيط باشد و يا مركب فرض اشتراك در آن صحيح است و به بسيارى از افراد صادق شود ولى ساحت كبريائى وحدت او حقيقى و بسيط است و ماهيت جز بساطت وجود ندارد يعنى وجود او واجب و از هيچ جهت شائبه تركيب در او نيست نه تركيب خارجى مانند صورت و ماده و نه تركيب عقلى مانند جنس و فصل و نه تركيب از وجود و ماهيت و حد بلكه وجود او واجب و ذاتى و قاهر بر همه موجود امكانى است و همه قائم باويند و در احديت شريك ندارد و صفت ذاتى و احديت، و أحديت اختصاص بساحت او دارد و در اظهار توحيد و يكتائى ذات كبريائى نظير و مانند ندارد.
بالاخره همچنانكه در صفت الوهيت و معبوديت شريك ندارد و اختصاص باو دارد بهمين قياس نيز در صفت احديت يكتا و اختصاص باو دارد و هرگز موجودى در اظهار توحيد و بساطت ذات كبريائى شركت نخواهد داشت بلكه اظهار و اعلام صفت احديت و واحديت اختصاص بساحت قدس او دارد.
زيرا هر چه وحدت فرض شود براى هر موجودى لا محاله از موجودات خارجى هرگز واحد نخواهد بود بلكه وحدت آن اعتبارى و در جوهر و ذات جسمانى آن و نه در حركات آن هرگز وحدت نخواهد داشت و افراد بسيارى ممكن است گرچه بفرض براى آن باشد مثلا خورشيد جهان آراء گرچه واحد است ولى بلحاظ جسمانى و جوهريت و سير و حركت آن توأم با كثرت مىباشد و نيز افراد بسيارى براى آن فرض مىشود بالاخره هيچ موجودى واحد حقيقى كه هيچ شائبه تعدد و كثرت