درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٧٧ - قوله(ع) (لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم)
نظر احاطه مقام كبريائى باينكه هر يك از ارواح در عالم تكليف و سير و سلوك آنان چه نيروى را بكار خواهد گرفت و ذات و ذاتيات خود را كسب خواهد نمود همان حقايق را ساحت كبريائى در ازل صرف هر يك از ارواح در آن نشئه معرفى فرموده و بر طبق خواسته هر يك از ارواح قضاوت نمود و نيز براى لوازم تنزل هر يك از ارواح بعالم طبع تقدير فرموده است.
بالاخره روايت شريفه بيان استفاده از آيه كريمه است كه فيوضات الهى بر اساس مسألت و اقتضاء قابل وسايل است همه را اقتضاء نمايد مسألت آن برآورده خواهد شد و هرگز ساحت ربوبى بطور قهر و قسر امرى را بر موجودى تحميل نخواهد فرمود بلكه بآن عرضه خواهد نمود چنانچه پذيرفت بآن موهبت خواهد شد و در صورت اباء و امتناع هرگز بطور قسر تحميل نخواهد فرمود و اين لازم مقام ربوبيت و رحمت و عدل الهى است.
چنانچه اعتراض شود باينكه موهبت در صورتى بر وفق عدل و رحمت خواهد بود كه با رشد و بصيرت فكرى امرى را خواسته بآن اعطاء شود و گر نه بدون رشد و بصيرت مانند سفيه چه بسيار خواسته شرى را براى خود برگزيند در اين صورت نه خواسته او بر اساس عدل و صحيح است و نه عطاء و موهبت خواسته او بلكه مقتضاى عدل در باره سفيه امتناع از آنچه خواسته است.
پاسخ اين اعتراض آنست كه اقتضاء و درخواست كه مورد نظر است اقتضائى است كه حاكم بر خير و شر و سود و زيان باشد و آنچه سفيه خواستار شود بضرر و زيان و براى او شر باشد از نظر آنست كه منافى با ذات و ذاتيات او مىباشد زيرا سفيه اقتضاء ذاتى دارد لا محاله در اثر آن اقتضاء درونى و ذاتى خواسته او بر خلاف صلاح او خواهد بود.
و اما اقتضاء اولى كه حاكم بر خير و شر و سود و زيان است هرگز متصف به خير و شر نخواهد بود زيرا قبل بر آن بر حسب ذات اقتضائى نداشته كه اين منافى