درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٥ - شرح
در نظام خارج تحقق پذيرد و از اشعه هستى بهرهمند گردد از مظاهر و آثار و فعل كبريائى است همه موجودات خير محض و خير غالب و شرور را فرا خواهد گرفت زيرا شرور عبارت از حوادثى است ناگهانى كه از موجودات طبيعى و مادى رخ مىدهد از آن قبيل است آتش كه در اثر سوزاندن لباس مثلا ضرر و زيانى بر آن مترتب گردد با اينكه طبيعت آتش جزئى از نظام جهان شناخته شده است.
بالاخره مفاد روايت بيان توحيد افعالى كبريائى است كه هر چه از هستى بهره دارد مخلوق و آفريده ساحت كبريائى خواهد بود و در نظام جهان و در آفرينش آن جز ساحت كبريائى مخلوق اثرى نخواهد داشت.
و بيان ديگر روايت آنست كه محور نظام خلقت بر افرادى است كه وجود آنان خير محض باشد و از ضرر و فساد مصون باشند مانند ارواح قدسيه و فرشتگان و خير و نظام جهان نيز بر آنان وابسته است و وسائل و اجراء خير و تدبيرات الهى خواهند بود همچنانكه گروهى از سلسله بشر كه از نظر شقاوت و پليدى جز آثار شر و فساد و اختلال نظام در آنان ظهور نخواهد نمود اين دو گروه كه جامعه بشرى را تشكيل مىدهد و نظام خلقت بر آثار هر دو گروه آثار خير و حوادث شر و فساد استوار خواهد بود.
اراده و مشيت ساحت كبريائى ذاتى و غير زائد بر علم شهودى او است و قضاء و حكم كبريائى عبارت از علم باشياء كليه ثابته و جزئيات متغيّره بر وجه كلى عقلى وحدانى كه منزه از تعبير است و بالاخره حكم كبريائى بوجود پديدهاى عبارت از ابرام و ايجاد و تحقق همانست و افاضه صورت بر ماده بدون اينكه حركت و تغييرى پديد آيد و يا بكار بردن نيرو اى رخ دهد.
همچنانكه آيه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ قول و حكم او همان ايجاد و افاضه است از اين رو اراده و قول و قضاء و تقدير عبارت از ايجاد همان موجود خواسته است بدون اينكه تغيير و يا كثرت در ذات و يا در صفات كبريائى صورت پذيرد.
بقياس قضاء و حكم و علم بشر كه هرگز سبب تحقق خواسته نخواهد شد جز