درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٣٢ - شرح

و مشيت و اراده و حكم ساحت كبريائى در باره آن صادر شده باشد.

زيرا هر موجودى از ذره و ريز جنبش و حركتى در جهان متحرك كه از تابش نور هستى بهرمند شود بهمان قدر در حيطه شهود مقام كبريائى بوده و در محيط قضاء و قدر قرار گرفته است بالاخره هر حادثه كوچك و بزرگ مهم و غير مهم و هر چه بهره‌اى از هستى دارد چه وجود ذهنى و ادراكى و يا خارجى معنوى و روانى باشد لا محاله از مرحله قضاء و قدر گذشته است و محال است هرگز حادثه‌اى رخ دهد جز اينكه از نظر قضاء و قدر بهره‌اى داشته باشد بلكه وجود تابش نور هستى مساوق با محكوميت قضاء و قدر خواهد بود يعنى بهره هستى نسبت بهر موجودى همان اجراء قضاء و تقدير آن موجود خواهد بود.

و ظاهر از جمله الا و للَّه فيه مشية بطور حصر مراد مشيت صفت فعل و حادث است كه تفصيل اراده ذاتى و اجمالى كبريائى است و عبارت از ارادات فعليه و اشعه‌اى است كه از مقام قدس ربوبى به جهان تابيده و بطور تجدد امثال كمالات و آثار صفات مقام ربوبى را ارائه ميدهد و لا محاله محكوم به حدوث و زوال خواهد بود.

بالاخره صفات ذاتى مقام كبريائى از جمله علم بصلاح نظام امكانى ثابت و ابدى است ولى اشعه درخشنده آنها كه جهان را ارائه ميدهد محكوم بتبدل و زوال خواهد بود.

و از جمله امور جزئيه و حوادث كه در جهان رخ ميدهد حركات ارادى و افعال اختيارى بشر است كه محور معارف و غرض اصلى است كه هرگز خطور قلبى و راز درونى و يا حركات جوارحى از بشر صادر نخواهد شد جز اينكه مورد حكم قضاء و تقدير قرار گرفته است و تأكيد در باره بشر است كه هرگز حركات و سكنات و افعال ارادى و غير اختيارى او خارج از حيطه شهود مقام كبريائى نبوده و نيز خارج از قضاء و تقدير نخواهد بود.

و نظر باينكه حركات ارادى و افعال اختيارى بشر محصول نظام خلقت است‌