درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٧٦ - قوله(ع) (لا يعلمها الا العالم او من علمها اياه العالم)
ذاتى آن را با آفريدگار اعلام نموده است و حفظ امانت بآنست كه روح و نيروى خداشناسى را بكار ببندد و آن را تقويت نمايد و مسطوره كمال واجب گردد و خيانت بآن بآنست كه رابطه ذاتى خود را بآفريدگار انكار نمايد و در مقام تمرد و كفران نعمت برآيد و از رعايت امانت تعبير بايمان و توحيد و نيروى تقوى مىشود و از خيانت بامانت تعبير بكفران نعمت و شرك و كفر و انكار مىشود.
روح و روان كه ساحت كبريائى به بشر عرضه فرموده و آن را پذيرفته عبارت از نيروى ادراك و شعور و تعقل كه قوه محض بوده و بجنين دميده مىشود موهوبى بتمام معنا است و وابسته بكسب و اكتساب نخواهد بود و هر يك از ارواح بشر در ازل مورد احاطه شهودى كبريائى بوده و هر يك حد خاصى داشته كه سبب امتياز آنان از يك ديگر بوده.
و نظر باينكه قوا و نيروهاى زياده بر تصور در كمون بوديعت داشته و هر يك سير و سلوك خاصى در عوالم داشته از جمله عالم اصلاب و ارحام و نيز پس از تنزل و تعلق ببدن عنصرى تحولاتى هر لحظه بآن رخ ميدهد و هم جزء ذات و ذاتيات آن بشمار مىآيد و حد وجودى آن محسوب مىشود و سبب امتياز ذاتى هر يك از ارواح خواهد شد.
روايت شريفه مبنى بر تفسير آيه است كه ارواح بطور كلى از عالم قدس بعالم طبع و تكليف تنزل خواهد نمود ولى تنزل هر يك از ارواح ببدن عنصرى از نظر اينكه تشخص و لوازم تشخص خواهد داشت امتياز ذاتى در عالم كبريائى در ازل هر يك از ارواح از يك ديگر خواهند داشت در ازل امتياز آنان از يك ديگر بصورت علمى و شهودى بوده كه هر يك از ارواح بطور اقتضاء آنچه در كمون داشته در آن عالم قدس ازلى نحو ثبوتى بتناسب همان نشئه داشته با توجه باينكه آنچه در كمون داشته و حد وجودى هر يك از ارواح بوده بنحو اقتضاء بوده اقتضائى كه در عالم آزمايش بر اساس اختيارى و حركات اعتقادى و خلقى و جوارحى كسب خواهد نمود و از