درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٤٠ - شرح

المصنوعين الذين لا يستحقون الربوبية و لكن لا بد من اثبات أن له كيفية لا يستحقها غيره و لا يشارك فيها و لا يحاط بها و لا يعلمها غيره.

قال السائل: فيعانى الاشياء بنفسه. قال أبو عبد اللَّه (ع): هو أجل من أن يعانى الاشياء بمباشرة و معالجة لان ذلك صفة المخلوق الذى لا تجي‌ء الاشياء له الا بالمباشرة و المعالجة هو متعال نافذ الارادة و المشيئة، فعال لما يشاء

. شرح‌

راوى هشام بن الحكم از امام صادق (ع) روايت نموده كه در پاسخ شخص زنديقى كه سؤال نمود از حقيقت ساحت كبريائى كه كيست.

امام (ع) پاسخ فرمود حق تعالى موجودى است بخلاف همه موجودات و همه آفريده‌ها يعنى موجودى است كه هر چه موجودات از ذات و ذاتيات و صفات واجد آن هستند ساحت كبريائى از آن صفات و عوارض و افعال منزه است هم‌چنانكه موجودات از كمالاتى كه حق تعالى دارد و صفات ذاتى او است و از صفات افعال او موجودات نيز فاقد آن كمالات و صفات وجودى و افعال حق تعالى هستند زيرا موجودات داراى ماهيات مختلف و حقايق متباين و مقولات متفاوت هستند و مركب از جنس و فصل و عوارض بوده و معرض عوارض قرار ميگيرند يعنى وجودات آنان عاريتى و مشوب بعدم و بماهيت خواهند بود حق تعالى منزه از حد و از نواقص امكانى است بلكه ذات كبريائى وجود قائم بذات و بسيط و نور محض است كه در او شائبه تيرگى ماهيت و نقص و عدم نخواهد بود.

و تعبير بكلمه شى‌ء بيان حقيقت مجهول الكنه است و معرف او صفت سلبى است كه مخالف با موجودات امكانى است و از نواقص امكانى منزه است و از جمله از كثرت و تركيب و از قوه و تحول منزه خواهد بود و هر چه از صفات ذات و فعل موجودات امكانى است ساحت كبريائى از آن نقص و امكان منزه خواهد بود