درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٧ - قوله(ع) انى انا الله لا اله الا انا خالق الخير و الشر
بدين نظر ميتوان تعبير نمود باينكه بدايت امر طبق نهايت و كمال و نيز نهايت آن طبق بدايت هر فردى از افراد خواهد بود و قضاء و تقدير صادر از مقام قدس كبريائى اظهار و ظهور سيرت حقيقى هر فردى از بشر از لحاظ حد وجودى ذاتى او است همچنانكه از مفاد (الناس معادن كمعادن الذهب و الفضة) در گذشته استفاده شد كه اختلاف افراد بشر در جهان تكليف بطور اقتراحى نخواهد بود ناگزير در اثر هسته اختلافى است كه در كمون اقتضاء و مسألت مرموز وجودى در عوالم سابق سائل بوده و بر حسب مراتب سير و تكامل در اين جهان بظهور بيشترى رسيده است و هرگز سير و حركتى بطور گزاف و بدون دخالت مبدء و مقصد تحققپذير نخواهد بود بالاخره حركت بشر طولى و كمالى است يعنى از مبدء خاص حركت متوجه بمقصد مخصوص بوده و هرگز از آن مبدء و مقصد تخلف پذير نخواهد بود.
همچنانكه مواد مخصوصى در اعماق زمين و در اثر فشارها و حرارت و گداختگى در قرون متمادى بصورت موادى كه گداخته شود خالص آن طلا خواهد بود و مواد خاص ديگرى نيز در اعماق كمترى در زمين و با تأثير درونى و خارجى عوامل طبيعى بصورت گچ و يا آهك خواهد در آمد بهمين قياس هر يك از افراد پست نيز اين چنين مبادى و مقاماتى داشته است و اختلاف هر يك از افراد بشر را بايد قياس بهر يك از انواع و معادن نمود زيرا همان تفاوت وجودى و اختلاف اقتضائى كه در مواد معادن است در باره هر يك از افراد بشر نيز تصور ميرود و صادق خواهد بود زيرا هر فردى كمون نهفته او غير از مكامن افراد ديگر است.
در نتيجه موجودات جهان خارج از دو قسم نيستند موجود خير محض كه آثار آنها نيز خير محض خواهند بود همچنانكه وجودات قدسيه و ارواح طاهره رسولان از نظر صفاء روان آثار خير و بركات آنها صادر خواهد شد از جمله پايهگذار سعادت بشر در همه عوالم برزخ و قيامت و ابديت بر آنها استوار خواهد بود از جمله آثار آنها بناگذارى مكتب تعليم و تربيت بشر و دعوت بتوحيد و قيام بدعوت