اين با ما در دين حقتعالى خصومت نخواهى كرد و چون صناديد قريش كشته شدند و بسيارى از لشگريان نيز در درياى محيط كارزار غوطه خورده بجهنم پيوستند و ما بقى فرار نموده بهزيمت تمام بمكه شتافتند اصحاب اخذ غنيمت كردند و هفتاد كس را از ايشان اسير كرده باز آمدند و درين جنگ ملائكه معاون و ممد لشگر اسلام بودند چنانچه ميفرمايد كه‌ إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ‌ ظرف متعلق است بقوله‌ نَصَرَكُمُ اللَّهُ‌ يعنى حقتعالى نصرت داد شما را در روز بدر وقتى كه ميگفتى تو اى محمد (ص) مر آن گروه گرويدگان را كه بجهت قلت عدد خود و كثرت عدد دشمن مضطرب شده بودند أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ‌ آيا كفايت نمى كند شما را أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ‌ آنكه مدد كارى كند شما را پروردگار شما بِثَلاثَةِ آلافٍ‌ به سه هزار سوار مِنَ الْمَلائِكَةِ از فرشتگان‌ مُنْزَلِينَ‌ در حالتى كه فرو فرستاده شدگان باشند از عالم بالا و نزد بعضى ظرف بدل ثانيست از اذ غدوت و گويند و عدة نزول اين سه هزار فرشته در روز احد است با اشتراط صبر و پرهيزكارى از مخالفت و چون در آن روز صبر نكردند و تقوى را لازم حال خود نساختند بلكه شتاب زده‌گى كرده متوجه اخذ غنايم شدند و مخالفت قول پيغمبر (ص) كردند حقتعالى ملائكه را بر ايشان نازل نساخت و قول اشهر و اصح آنست كه نزول ملائكه در روز بدر بوده و اين مرويست از ابن عباس و حسن و قتاده و غير ايشان از معظم علما و مفسرين و منقول از ائمه هدى صلوات اللَّه عليهم و نيز ابن عباس فرموده كه‌

لم تقاتل الملائكة الا يوم بدر

ملائكه كارزار نكردند مگر در روز بدر و ذكر همزه استفهام كه از براى انكار است و ذكر لن كه از براى تأكيد نفى است اشعار است بآنكه ايشان بجهت ضعف و قلت خود و قوت عدو نزديك بود كه مايوس شوند از نصرت و فتح و قوله‌ بَلى‌ ايجاب است براى ما بعد لن يعنى آرى حق تعالى فرشتگان را بمدد كارى شما فرستد إِنْ تَصْبِرُوا اگر صبر كنيد در جنگ دشمن و ثبات و رسوخ ورزيد در آن‌ وَ تَتَّقُوا و بپرهيزيد از مخالفت امر خدا و رسول يعنى اگر صبر و تقوا را شعار و دثار خود سازيد وَ يَأْتُوكُمْ‌ و بيايند دشمنان بشما مِنْ فَوْرِهِمْ هذا از خشمناكى خود درين وقت و نزد اكثر معنى آنست كه على الفور بيايند و هيچ درنگ نكنند و در انوار گفته كه فور مصدر است مأخوذ از (فارت القدر اذا غلت) و مستعار شده براى سرعت و بعد از آن مستعمل گشته در حالتى كه شكى و ريبى در وقوع آن نباشد و متراخى نشود پس معنى آنست كه اگر صبر و ثبات ورزيد و طاعت اوامر الهى و رسول او كنيد و بيايند دشمنان در همين حال بر شما بدون درنگ و مكث‌ يُمْدِدْكُمْ‌ مدد كند شما را رَبُّكُمْ‌ پروردگار شما بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ به پنج‌