تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣١٢ - سوره آل عمران(٣) آيات ١٢٠ تا ١٢٩
شما بر كشتگان و اسيران خود گريه كنند كه خروج آب چشم خون و عداوت محمد (ص) را ميبرد پس لشگر از احياى اعراب فراهم آوردند بقصد اينكه انتقام كشند براى صناديد و اشراف قريش كه كشته شده بودند پس از مكه بيرون آمدند و ايشان سه هزار سوار و دو هزار پياده بودند و زنان را نيز همراه خود بيرون آوردند و در اكثر تفاسير مذكور است كه همه ايشان از سواره و پياده سه هزار بيش نبودند هفتصد ايشان زره پوش بودند و دويست اسب و سه هزار شتر در ميان ايشان بود روز چهارشنبه در حوالى احد فرود آمدند چون اينخبر بحضرت رسالة (ص) رسيد اصحاب خود را جمع كرد و ايشان را بر جهاد تحريص فرمود عبد اللَّه ابن ابى گفت يا رسول اللَّه ما از مدينه بيرون نميرويم تا چون بمدينه در آيند ما در مواجهه ايشان را بتيغ و نيزه كارزار كنيم و كودكان و زنان با همه غلامان و كنيزان بر دهنهاى كوچه ها و بر بالاى بامها بر ايشان سنگباران كنند و ايشان را مغلوب سازيم و از قديم الايام تا غايت هر گاه كه باين اسلوب جنگ ميكرديم غالب مىشديم و هرگز دشمنان بر ما دست نمىيافتند و چون درين جنگ رسول خدا با ما باشد بلا شك بر ايشان غالب خواهيم شد و فتح و نصرت ما را خواهد بود و هيچ نوبت نبود كه از مدينه بيرون ميرفتيم و با دشمنان جنگ مىكرديم الا كه بر ما ظفر مييافتند و ما را مغلوب مىساختند سعد بن معاذ و غير او از اوس گفتند يا رسول اللَّه ما در زمانى كه مشرك بوديم و عبادت اوثان ميكرديم هرگز عرب را بر ما دستى نبود اكنون كه مسلمان شدهايم تو در ميان مايى چگونه بر ما غالب توانند شد پس صلاح آنست كه از مدينه بيرون رويم و در مقابله ايشان لواى مقاتله را نصب كنيم و هر كه از ما كشته شود شهيد باشد و هر كه نجات يابد مجاهد باشد در راه خدا و اگر در خانه بنشينيم و بيرون نرويم ايشان را مظنه چنان شود كه ما بجهة ترس در منازل خود متقاعد شدهايم و بيشتر بر ما خيره و چيره شوند حضرت اين رأى را بر خود پسنديده سلاح بر خود راست كرد با هزار كس از مهاجر و انصار بقتال ايشان توجه فرمود و در اثناى طريق عبد اللَّه بن ابى جمعى از خزرج كه سيصد منافق بودند از لشگر اسلام برگشت و راه مدينه در پيش گرفت عمرو بن حزم انصارى در عقب ايشان روان شد كه (انشدكم فى نبيكم و انفسكم) از خدا بترس كه پيغمبر او در ميان شماست ابن ابى گفت از ما دور شو (لو نعلم قتالا لاتبعناكم) اگر بر سوم قتال عالم ميبوديم تابع شما مىشديم پس بلشگر قريش پيوستند سيد عالم (ص) با هفتصد كس در برابر دشمن صف كشيد و كوه احد بر قفا و عينين را بر يسار گذاشته رو بجانب مدينه آورد عبد اللَّه بن جبير را با پنجاه مرد تيرانداز بر رخنه كه بر طرف كوه احد بود مقرر فرمود و بتوقف ايشان در آن مركز و محافظه آن سعى بليغ نمود و فرمود كه بايد كه بهيچ وجه اين رخنه را از دست ندهيد خواه آنكه بينيد كه ما ايشان را منهزم ساختهايم و بمكه باز گردانيده و يا