و فرمود: «مردى از پيشينيان كه هرگز كار خيرى انجام نداده بود نگاهى به آسمان كرد و گفت: براى من پروردگارى است اى پروردگار مرا بيامرز، خداوند سبحان فرمود:

تو را آمرزيدم.»«١٩٢»

و فرمود: «هر كس گناهى مرتكب شود و بداند خداوند بر آن آگاه است حقّ تعالى او را مى‌آمرزد هر چند از او طلب آمرزش نكند.»«١٩٣»

و فرمود: «خداوند مى‌فرمايد: اى بندگان من شما همگى گنهكاريد جز كسى كه من او را مصون داشته‌ام، پس آمرزش بخواهيد تا شما را بيامرزم، و كسى كه بداند من مى‌توانم از گناهانش درگذرم او را مى‌آمرزم و باك ندارم.»«١٩٤»

و فرمود: «كسى كه بگويد: سبحانك ظلمت نفسي و عملت سوءا فاغفر لي إنّه لا يغفر الذّنوب إلّا أنت، گناهانش را مى‌آمرزم هر چند مانند قطار مورچگان باشد.»«١٩٥»

مى‌گويم: از طريق خاصّه (شيعه) سكونى از ابى عبد الله (ع) روايت كرده كه پيامبر خدا (ص) فرموده است: «بهترين دعا استغفار است.»«١٩٦»

و پيامبر خدا (ص) فرموده است: «براى دلها زنگارى است، مانند زنگار مس آن را با استغفار بزداييد.»«١٩٧»

[١٩٢] مأخذ اين حديث را نيافتم.

[١٩٣]- اوسط طبراني و در سلسله راويان آن ابراهيم بن هراسه است که متروک است؛ مجمع‌الزوائد، ج ١٠، ص ٢١١؛ کافي کليني، ج ٢، ص ٤٢٧ از امام صادق (ع). علاّمه مجلسي در مرآةالعقول گفته است: شايد مراد علمي است که در نفس مؤثّر واقع شود و عمل شايسته به بار آورد و گرنه هر مسلماني، به اين امر اقرار دارد و انگار کند کافر است. و کسي که پيوسته مراقب اين امر باشد و در آن درست تفکّر کند بندرت از او گناهي صادر مي‌شود، و اگر مرتکب گناه شود به دنبال آن پشيمان و ترسان مي‌گردد و در اين صورت توبه حقيقي کرده هرچند به زبان استغفار نکرده باشد و اگر برغلبه شهوت گناهش را تکرار کند و سپس خوف از خدا او را فراگيرد و نفس خويش را سرزنش کند فريب‌خورده‌اي توبه کار است.

[١٩٤]- ابن ماجه به شماره ٤٢٧٥ از ابي‌ذرّ؛ شرح السنّه بغوي از ابن عبّاس.

[١٩٥]- الدعوات بيهقي از سخنان علي (ع) با زياده و اختلاف، المغني.

[١٩٦]- کافي، ج ٢، ص ٥٠٤.

[١٩٧]- براي اين حديث از طريق شيعه مأخذي نيافتم جز در العدّه ص ١٩٤، اوسط طبراني و الصغير او با اضافه‌اي، مجمع‌الزوائد ج ١٠، ص ٢٠٧.