است، و مقصود آنها از علم اعتقاداتى است كه بيشتر مردم آنها را از راه تقليد به دست آورده و يا به صرف كلمات جدلى كه متعصّبان مذاهب آنها را به رشته نگارش درآورده و به آنان القاء كرده‌اند به اين عقايد پايبند شده‌اند. امّا علم حقيقى كه همان كشف و شهود با نور بصيرت است چگونه ممكن است حجاب باشد و حال آنكه اين علم مطلوب غايى است. تقليد مذكور گاهى باطل و مانعى در راه دين است، مانند اين كه كسى معتقد شود كه استواى بر عرش عبارت از جا گرفتن و استقرار خدا بر عرش است، و اگر به دل او خطور كند كه في المثل مراد از قدّوس اين است كه خداوند از همه آنچه بر آفريدگان رواست پاك و منزّه مى‌باشد تقليد مانع مى‌شود كه اين عقيده در دل او جا گيرد و اگر در دلش مستقرّ شود عقايد حقّه ديگرى براى او كشف و حاصل مى‌گردد ليكن چون اين عقيده با تقليد باطل او تعارض دارد به سرعت آن را از خاطر مى‌زدايد. گاهى هم تقليد درست و حقّ است، ليكن مانع فهم و كشف است، زيرا عقايد حقّى كه مردم به داشتن آنها مكلّفند مراتب و درجاتى دارد. و آنها را اصولى ظاهرى و باطنى است. و اكتفاى به ظاهر مانع غور و تعمّق در باطن است. ما در كتاب قواعد عقايد در آن جا كه از تفاوت ميان علم باطن و ظاهر سخن گفته‌ايم اين مطلب را شرح داده‌ايم.

سوّم- در دنيا بر گناهى اصرار داشته و يا به كبرى متّصف بوده و يا كم و بيش به هوسى مطاع دچار باشد. اينها سبب تاريكى و زنگار دل است و مانند پليدى است كه بر آيينه نشيند و مانع تجلّى حقّ صريح در آن گردد. اين براى دل بزرگ‌ترين حجاب است، و بيشتر مردم به همين حجاب از حقّ محجوبند. هر چه شهوتها در دل بيشتر متراكم شود معانى كلام الهى محجوب‌تر و از دسترس فهم دورتر خواهد شد و هر چه دل در امر دنيا سبكبارتر باشد تجلّى معانى در آن آسانتر و نزديكتر است. دل مانند آيينه و شهوات همچون زنگار و معانى قرآن مانند صورتهايى است كه در آيينه منعكس مى‌شود، رياضت دادن دل از طريق دور كردن شهوات مانند زدودن آيينه از كدورتهاست. از اين رو پيامبر خدا (ص) فرموده است: «هنگامى كه امّت من دينار و درهم را بزرگ بشمارند