كه اين كلام را از عرش جلال خود در سطح فهم مردم نازل فرموده است، و بايد انديشيد كه چگونه خداوند در رسانيدن معانى كلام خود كه صفتى قائم به ذات اوست به مرتبه فهم مردم، به بندگان لطف و كرم فرموده و چگونه آن صفت در طىّ حروف و اصوات كه از صفات بشرى است بر آنان تجلّى كرده است. بشر عاجز است از اين كه صفات بارى تعالى را جز از طريق صفات خويش درك كند، و اگر جمال كلام او در كسوت حروف پوشيده نبود بى‌شكّ آسمان و زمين ياراى شنيدن كلام او را نداشت و آنچه بين اينهاست از مشاهده عظمت قدرت و انوار جلال او متلاشى مى‌شد. اگر خداوند موسى را پابرجا نمى‌داشت هرگز ياراى شنيدن كلام او را نداشت، چنان كه كوه مبادى تجلّى او را طاقت نياورد و ريزريز شد. تفهيم عظمت كلام حقّ تعالى جز با مثالهايى در حدّ فهم مردم امكان‌پذير نيست، از اين رو برخى از ارباب معرفت گفته‌اند: هر حرفى از سخن خداوند در لوح محفوظ بزرگتر از كوه قاف است، و اگر همه فرشتگان جمع شوند كه يك حرف آن را حمل كنند نخواهند توانست، مگر آن كه اسرافيل درآيد چه او فرشته لوح است، و او به اذن خداوند و قوّت و قدرت او آن را برمى‌دارد، زيرا بارى تعالى وى را توانا گردانيده و بدان كار مشغول ساخته است.

يكى از حكيمان براى بيان لطف خداوند در رسانيدن معانى كلام خود- با همه علوّ مرتبه- به سطح فهم انسان- با همه پستى درجه- تعبير زيبايى به كار برده و مثلى آورده كه نارسا نيست. و آن اين كه او يكى از پادشاهان را به شريعت پيامبران دعوت كرد.

پادشاه چيزهايى از او پرسيد. وى پاسخهايى درخور فهمش به او داد. پادشاه گفت: تو معتقدى و ادعا مى‌كنى كه آنچه پيامبران آورده‌اند سخن آدميان نيست و كلام خداوند است، در اين صورت آدميان چگونه مى‌توانند سخنان خداوند را درك كنندي حكيم پاسخ داد: ما مى‌بينيم هنگامى كه مردم مى‌خواهند بعضى مفاهيم را به چهارپايان و پرندگان بفهمانند و آنها را به جلو يا عقب برانند يا آنها را به رفتن به سويى يا برگشتن از آن وادار كنند، چون مى‌بينند چهارپايان قادر به تميز گفتار آدميان كه از روى عقل و با