راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٨٦ - باب دوم در اسرار و شرايط باطنى روزه

باب دوم در اسرار و شرايط باطنى روزه‌

بدان براى روزه سه درجه است: روزه عام، خاصّ و اخصّ.

روزه عامّ عبارت است از بازداشتن شكم و فرج از ارضاى شهوات آنها، چنان كه پيش از اين به تفصيل بيان كرديم.

روزه خاصّ بازداشتن گوش، چشم، زبان، دست، پا و ديگر اعضا از گناه است.

مى‌گويم: آنچه اصحاب ما (شيعه) به سند حسن از امام صادق (ع) روايت كرده‌اند به همين مطلب اشاره دارد. آن حضرت فرموده است: «هنگامى كه روزه گرفتى بايد گوش، چشم، مو و پوست تو- و جز اينها چيزهاى ديگرى را نيز شمردند روزه بگيرند»، و فرمود: «روز روزه‌ات نبايد مانند روز افطارت باشد.»«١» در حديث ديگرى افزوده شده است: «نزاع و جدال و آزار به خدمتكار را فرو گذار، و بايد وقار روزه در تو موجود باشد، چه پيامبر خدا (ص) شنيد زنى روزه‌دار به كنيزش دشنام مى‌دهد. دستور داد طعامى حاضر كردند و به آن زن فرمود: بخور، آن زن عرض كرد: روزه هستم، فرمود: تو چگونه روزه مى‌باشى و حال آن كه به كنيزت دشنام دادى، روزه تنها خوددارى از خوردن و نوشيدن نيست.»«٢»

غزّالى مى‌گويد: امّا روزه اخصّ روزه دل است از مقاصد پست و انديشه‌هاى دنيوى و بطور كلّى بازداشتن آن از هر چه غير خداست اين روزه با تفكّر در باره آنچه غير از خدا و آخرت است و انديشيدن در امور دنيا افطار مى‌شود، مگر دنيايى كه براى دين خواسته شود چه آن توشه آخرت است و از دنيا نيست تا آن جا كه صاحبدلان گفته‌اند: هر كس پيرامون روز خود فكر كند تا چيزى فراهم سازد كه با آن افطار كند