نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٤٦ - در تعريف حس بصر و كيفيت ادراك آنست

جانب چپ . سپس كم كم به يكديگر نزديك مى شوند كه آن عصب نابت از جانب يسار تيامن پيدا مى كند , و آن عصب نابت از جانب يمين تياسر مى يابد , تا با يكديگر بر هيأت تقاطع صليبى تلاقى مى كنند , و تجويف هر دو در اين محل تلاقى يكى مى شود . سپس هر يك از آن دو منعطف مى شود يعنى بر مى گردد كه رسته از راست به حدقه راست مى رسد , و رسته از چپ به حدقه چپ . و دهن هر يك از آن دو عصب متسع مى شود تا بر رطوبتى كه زجاجيه گويند شامل گردد . و بعبارت ديگر دهن هر يك از آن زوج عصب فراخ و باز مى گردد و مايع زجاجيه را كه يكى از رطوبات سه گانه چشم است فرا مى گيرد .

آن تجويف ملتقى , يعنى تجويف محل تلاقى دو عصب مجوف , محل قوه باصره است . و اين محل تلاقى را مجمع النور و متلقى العصبتين گويند و اوست كه مدرك صورت و اشباح اجسام است كه در رطوبت منطبع مى شوند . پس اشباح مبصرات از رطوبت متأدى به تجويف مذكور مى گردد و از آنجا به حس مشترك . و آن قوه ابصار كه نام برديم روح مصبوب در آن زوج عصب مجوف است .

و چون ملتقاى دو عصب يكى است , شبح مبصر كه در هر دو چشم منطبع مى شود يكى ديده مى شود زيرا كه مرئى در آن موضع مشترك يكى مى شود , يعنى با اين كه ابصار با دو چشم است مرئى واحد است . و اين يكى از فوائد ثلاث تقاطع صليبى است كه شيخ رئيس در كليات قانون آورده است ( ص ١١٤ ط ١ وزيرى سنگى ) .

چشم را هفت طبقه است كه عبارتند از ملتحمه , قرنيه , عنبيه , عنكبوتيه , شبكيه , مشيميه و صلبيه . حافظ گويد :

اشك حرم نشين نهانخانه مرا *** زان سوى هفت پرده به بازار مى كشى