نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٤٥ - در تعريف حس بصر و كيفيت ادراك آنست

ديگران احوال نفس را حكايت مى كنند همچنان كه احوال بدن را , بطورى كه پزشك از حالات گوناگون چشم به عوارض و بيماريهاى بدن پى مى برد .

مغز سر جسمى رخو خاكسترى رنگ است كه اولين محل بروز انوار و تأثيرات روح است . و از جهت شكل , شبيه مخروطى است و تقريبا مانند سنگ پا است لذا چغمينى در قانونچه گويد : شبيه به مثلث است . طرف پهن آن كه قاعده مخروط است در جلوى سر است كه قاعده آن بر استخوان پيشانى است وصلابت استخوان پيشانى كه بيش از صلابت استخوانهاى ديگر سر است براى حفظ دماغ است .

انسان در وقت تفكر انگشتان را جمع مى كند و سر انگشتان را بر پيشانى مى گذارد , شايد ضم و جمع اين آنتنها به نام انگشتان و وضع آنها بر پيشانى اشارت به سر و حقيقتى باشد و در آن رمزى نهفته بود .

منبت قوه لامسه دنباله دماغ است كه آن را نخاع و مغز حرام گويند , و منبت چهار قوه ديگر اصل دماغ يعنى خود دماغ است .

دماغ را از جهت طول به سه بطن منقسم كرده اند و هر بطنى داراى مقدم و مؤخر است كه هر يك جز مؤخر بطن سوم موطن يكى از قواى خمس باطن اند كه در بعد عنوان مى شود .

همه اعصاب حس و حركت از دماغ منشعب است كه حس بواسطه عصب لين , و حركت بواسطه عصب صلب است . عصب پى است , و عرق رگ است , و رباط رگى را گويند كه كوتاه است و مفصلها را بهم پيوند مى دهد .

از دماغ هفت زوج عصب منشعب است و مى رويد : سبحان الذى خلق الازواج كلها مما تنبت الارض و من انفسهم و مما لايعلمون ( سوره يس آيه ٣٧ ) . حامل قوه ابصار زوج اول از آن از واج سبعه است . و آن يك جفت عصب قصير مجوف كبير الجرم است كه مبدأ آن از غور دو بطن مقدم دماغ است يكى از جانب راست و ديگرى از