نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٠٢ - در حقيقت ملك , و در نحوه استفاده نبى از آن در گرفتن وحى

است كه بدوا درباره ابداع اشارتى رود :

خواجه نصيرالدين طوسى در شرح اشارات فرمايد : جمهور حكماء موجودات عالم را بر سه قسم كرده اند مبدعات و مخترعات و مكونات . مبدعات آن سلسله موجوداتى هستند كه در خلقت محتاج بماده و مدت نيستند چون عقول مجرده .

و مخترعات موجوداتى را گويند كه در خلقت محتاجند بماده فقط چون فلكيات .

و مكونات موجوداتى هستند كه هم محتاج بماده اند و هم بمدت كه عالم عناصر است و عالم كون و فسادش نيز گويند . پس ابداع در رتبه اعلاى از آندو ديگر است . ( فصل ٨ و ٩ نمط ٥ ) .

بيان باب مدينة العلم امام العالمين اميرالمؤمنين على عليه السلام درباره عالم مبدعات : آمدى در غرر و درر و شهر آشوب در مناقب روايت كرده اند كه : سئل اميرالمؤمنين عليه السلام عن العالم العلوى فقال : صور عارية عن المواد , عالية من القوة والاستعداد , تجلى لها ربها فأشرقت , و طالعها فتلالات , و ألقى فى هويتها مثاله فأظهر عنها أفعاله .

بدانكه قيد بجمهور در كلام خواجه براى اين است كه حضرت شيخ اجل ابن سينا در اشارات مبدعات آن موجودى را ميداند كه ميان او و اول تعالى واسطه اى نباشد پس مبدع در نزد ابن سينا جز عقل اول نبود . ولى بمبناى جمهور حكماء جميع عقول بلكه نفوس فلكى مبدعاتند .

و نيز بدانكه مبدعات در نزد صدر اعاظم فلاسفه الهيين و اتباع وى اشمخ و اعلاى از مبناى ديگر حكما است كه وجود را حقيقت واحده مشككه ذات مراتب ميداند و ما سوى الله را قائم به او باضافه اشراقيه . وادق از مختار آن بزرگوار طريقه طائفه جليله عارفين بالله است كه وجود را حقيقت واحده دانند ولى نه تشكيك مراتبى آنچنانكه در نزد راسخين در معارف حقه محقق است . و در نزد فريقين اعنى