روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٨ - ترجمه

مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ ،در معنى او دو قول گفتند:عبد اللّه و عبّاس و ضحّاك و سدّى گفتند عرب را اعتقاد چنان بود كه زنا كردن آشكارا نشايد،پنهان شايد.حق‌تعالى گفت:

از زنا اجتناب كنيد پنهان و آشكارا،و [١]باقر-عليه السّلام-گفت:ما ظهر زناست، و ما بطن دوستى مردان با زنان بر وجه مخادنت [٢]و عاشق و معشوقى،و گفته‌اند:

عام است در جمله فواحش ظاهر و باطن و اين اولى‌تر است لعموم الفائدة.آنگه از جملۀ محرّمات گفت: وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ؛و مكشى [٣]نفسى را كه خداى تعالى به حرام كرده است كشتن آن مگر به حق[١٢٥-ر]و حق آن باشد كه رسول-عليه السّلام-گفت:

لا يحلّ دم امرئ مسلم الّا لإحدى خصال اربع كفر بعد ايمان و زنا بعد احصان و رجل عمل عمل قوم لوط و رجل قتل نفسا بغير نفس، گفت خون مرد كه مسلمان [٤]حلال نباشد الّا براى خصلتى از چهار خصلت مردى:مردى كه كافر شود پس [٥]ايمان،و مردى كه زنا كند پس [٦]احصان [٧]و مردى كه عمل قوم لوط كند،و مردى كه نفسى را بكشد به قصد بى‌آنكه او كسى را كشته باشد. ذٰلِكُمْ وَصّٰاكُمْ بِهِ ،خطاب است با جملۀ مكلّفان،حق‌تعالى گفت:

اين آن است كه خداى تعالى شما را به آن وصيّت مى‌كند تا شما عاقل شويد، يعنى عقل بر كار گيريد و بدانى [٨]آن را به استعمال عقل و كار بندى [٩].

وَ لاٰ تَقْرَبُوا مٰالَ الْيَتِيمِ ،و از جمله محرّمات تعرّض مال يتيم كردن است، يقال:قربت الشّىء اقربه قربا و قربانا و قربت من الشّىء اقرب قربا.گفت:گرد مال يتيم مگردى [١٠]الّا بر وجهى كه نيكوتر [١١]باشد،و مراد به قرب مال يتيم احتراز است از تصرّف كردن در او،و يتيم را براى آن تخصيص كرد-و اگرچه مال جملۀ